Vulkanische ontstaan — Hotspot in de Atlantische Oceaan

De Canarische Eilanden danken hun bestaan aan een hotspot — een opwaartse stroming van heet mantelgesteente uit de diepten van de aarde, die de Afrikaanse plaat doet smelten en vulkanen naar de oppervlakte duwt. De eilanden ontstonden over een periode van meer dan 20 miljoen jaar, waarbij de oostelijke eilanden de oudste en de westelijke de jongste zijn:

• Fuerteventura & Lanzarote: ~20 miljoen jaar oud — sterk geërodeerd, vlak, woestijnachtig
• Gran Canaria: ~15 miljoen jaar — een miniatuurcontinent met extreme landschapsdiversiteit
• Tenerife & La Gomera: ~12–8 miljoen jaar — Tenerife met de hoogste top, La Gomera diep ingesneden
• La Palma: ~4 miljoen jaar — geologisch jong en vulkanisch zeer actief
• El Hierro: ~1,2 miljoen jaar — de jongste en kleinste van de hoofdeilanden

De Canarische Eilanden zijn vulkanisch actief — en dat is geen theoretisch risico. De laatste grote uitbarsting op het vasteland van Europa vond hier plaats:

• 1730–1736: Op Lanzarote barstten tientallen vulkanen over zes jaar uit en begroeven een derde van het eiland onder lava — de Vuurbergen (Montañas del Fuego) in het Timanfaya Nationaal Park
• 1971: Teneguía op La Palma — de laatste „vreedzame" uitbarsting, waarbij toeschouwers konden kijken
• 2021: De Cumbre Vieja op La Palma barstte op 19 september uit en spuwde 85 dagen lang lava, die 3.000 gebouwen en duizenden hectares bananenplantages onder zich begroef. De lavastromen bereikten de zee en creëerden nieuwe landmassa's. De littekens zijn nog duidelijk zichtbaar
• 2011–2012: Een onderzeese vulkaanuitbarsting voor El Hierro (Tagoro) liet de zee borrelen en van kleur veranderen

De vulkanische bodems zijn de reden voor de uitzonderlijke vruchtbaarheid (bananen, wijn, tomaten) en de spectaculaire landschappen — van de zwarte zandstranden over het maanlandschap van het Teide Nationaal Park tot de lavagrotten (Cueva de los Verdes op Lanzarote).