Het Khmer-rijk (802–1431)
Cambodja's geschiedenis begint met een van de machtigste en meest verfijnde beschavingen die ooit in Zuidoost-Azië bestonden.
Oprichting en opkomst
802 n. Chr. verklaarde koning Jayavarman II. zichzelf op de berg Phnom Kulen tot „universele heerser" (Devaraja — God-koning) en stichtte het Khmer-rijk. Wat volgde, was een ongekende opkomst: In de volgende 600 jaar bouwden de Khmer een imperium dat zich uitstrekte van Myanmar tot Vietnam en van Zuid-China tot het Maleisische schiereiland.
Angkors gouden tijdperk (10e–13e eeuw)
Het hart van het rijk was Angkor. Op zijn hoogtepunt in de 12e eeuw was het de grootste pre-industriële stad ter wereld — nieuwere satellietbeelden tonen een omvang van meer dan 1.000 km² met tot wel een miljoen inwoners. Ter vergelijking: Londen had in dezelfde periode 20.000 inwoners.
De Khmer-koningen bouwden niet alleen tempels, maar ook een waterbeheersysteem dat zijn tijd eeuwen vooruit was: Enorme reservoirs (Barays), kanalen en irrigatiesystemen maakten tot vier rijstoogsten per jaar mogelijk en voedden de bevolking. De belangrijkste koningen:
- Suryavarman II. (1113–1150): Bouwer van Angkor Wat — het grootste religieuze bouwwerk in de geschiedenis van de mensheid.
- Jayavarman VII. (1181–1218): De grootste van alle Khmer-koningen. Na een verwoestende aanval van de Cham uit Vietnam bouwde hij Angkor Thom, de Bayon, Ta Prohm, Banteay Chhmar en honderden ziekenhuizen en rustplaatsen. Hij was de eerste boeddhistische koning (zijn voorgangers waren hindoes).
Neergang en val
Na Jayavarman VII. begon een langzaam verval. Religieuze conflicten (Hindoe vs. Boeddhist), uitputting door monumentale bouwwerken, klimaatveranderingen (droogtes onderbraken het irrigatiesysteem) en herhaalde aanvallen van de Thai verzwakten het rijk. 1431 veroverden de Siamezen (Thai) Angkor, en de hoofdstad werd verplaatst naar Phnom Penh. Angkor verzonk in de jungle en werd pas in de 19e eeuw door Europese ontdekkingsreizigers „herontdekt".
