Revolutie & Napoleon (1789–1815)

De 14e juli 1789 is de dag die de wereld veranderde. De bestorming van de Bastille — eigenlijk een onbeduidende gevangenis met slechts zeven gevangenen — werd het symbool van de volksopstand tegen tirannie. Wat volgde, was niets minder dan de uitvinding van de moderne politiek.

De Verklaring van de Rechten van de Mens en de Burger van 26 augustus 1789 verkondigde ideeën die tot op de dag van vandaag gelden: vrijheid, gelijkheid, volkssoevereiniteit, scheiding der machten. "Liberté, Égalité, Fraternité" — vrijheid, gelijkheid, broederschap — werd het motto van de Republiek en staat nog steeds boven de ingang van elk stadhuis in Frankrijk.

De revolutie verslond haar kinderen: De Terreur (La Terreur) onder Robespierre (1793–1794) stuurde duizenden onder de guillotine — waaronder koning Lodewijk XVI en koningin Marie Antoinette. Het revolutionaire tribunaal werkte in hoog tempo; alleen al in Parijs werden meer dan 2.600 mensen geëxecuteerd. Uiteindelijk belandde Robespierre zelf op het schavot.

Napoleon Bonaparte

Uit de chaos rees een Corsicaanse artillerieofficier op: Napoleon Bonaparte. Door een staatsgreep kwam hij in 1799 aan de macht, kroonde zichzelf in 1804 tot keizer en onderwierp in adembenemende veldtochten grote delen van Europa. Zijn militaire overwinningen — Austerlitz (1805), Jena (1806), Wagram (1809) — worden beschouwd als tactische meesterwerken.

Napoleons blijvende nalatenschap is echter van civiele aard: De Code Napoléon (Code Civil) van 1804 moderniseerde het rechtssysteem fundamenteel en beïnvloedt nog steeds de rechtspraak in meer dan 70 landen wereldwijd. Hij creëerde een uniform maatsysteem (het metrische systeem), hervormde het bestuur en stichtte het onderwijssysteem van de Grandes Écoles, dat Frankrijk tot op heden kenmerkt.

Napoleons overmoed leidde tot zijn ondergang: De rampzalige Russische veldtocht van 1812, waarbij van de 600.000 soldaten slechts 100.000 terugkeerden, brak zijn macht. Na de nederlaag bij Waterloo (1815) werd hij verbannen naar het Atlantische eiland St. Helena, waar hij in 1821 stierf. Zijn graf in het Invalidendom in Parijs is nog steeds een bedevaartsoord.