Khanaten, Rusland & Sovjettijd
De drie Khanaten (16e–19e eeuw)
Na het einde van de Timoeriden viel de regio uiteen in drie rivaliserende Khanaten: Buchara, Chiwa en Kokand. Deze staten werden gekenmerkt door interne rivaliteit, slavenhandel en toenemende isolatie. De Zijderoute verloor aan belang en Centraal-Azië raakte in een "donkere eeuw" — schitterende architectuur verstarde, de handel droogde op.
Russische verovering (1860er–1870er)
Het Russische Rijk veroverde Centraal-Azië in de 1860er en 1870er jaren. Samarkand viel in 1868, Chiwa in 1873, Kokand in 1876. Buchara en Chiwa bleven als protectoraat formeel onafhankelijk, maar waren feitelijk Russische koloniën. De Russen brachten spoorwegen, telegrafie en katoenteelt — laatstgenoemde werd de vloek van de regio (monocultuur, milieuschade, Aralmeer-ramp).
Sovjettijd (1924–1991)
In 1924 werd de Oezbeekse Socialistische Sovjetrepubliek opgericht — grenzen werden willekeurig getrokken en volkeren gescheiden. De Sovjettijd bracht:
- Alfabetisering en onderwijs — Het analfabetisme daalde van meer dan 90% naar minder dan 5%.
- Industrialisatie — Tasjkent werd de vierde grootste stad van de Sovjet-Unie.
- Katoen-monocultuur — Miljoenen Oezbeken werden gedwongen tot werk op katoenvelden. Het Aralmeer, ooit het vierde grootste meer ter wereld, kromp tot een tiende van zijn grootte.
- Religieuze onderdrukking — Moskeeën en madrassa's werden gesloten, de islam werd onderdrukt.
- Aardbeving 1966 — Een aardbeving verwoestte 80% van Tasjkent. De wederopbouw vond plaats in Sovjetstijl.
Onafhankelijkheid (1991)
Op 1 september 1991 verklaarde Oezbekistan zijn onafhankelijkheid. Islam Karimov regeerde het land tot zijn dood in 2016 — autoritair, maar stabiel. Zijn opvolger Shavkat Mirziyoyev voerde vanaf 2016 uitgebreide hervormingen door: visumvrijheid, valutahervorming, openstelling voor toerisme en geleidelijke liberalisering. Oezbekistan bevindt zich in een transformatieproces, dat het land toegankelijker heeft gemaakt voor reizigers dan ooit tevoren.
