Gouden Eeuw & Neergang (1495–1755)
Onder koning Manuel I. (1495–1521) bereikte Portugal zijn hoogtepunt. De specerijen uit India — peper, kaneel, kruidnagel, nootmuskaat — maakten Lissabon tot de rijkste stad van Europa. De koning liet prachtige bouwwerken in de unieke manuelijnse stijl bouwen: het klooster van Jerónimos in Belém, de Torre de Belém en het Christus klooster in Tomar. De manuelijnse stijl combineert laatgotiek met maritieme motieven — touwen, ankers, koralen en exotische planten uit de ontdekkingen sieren portalen en ramen.
De rijkdom wekte afgunst. In 1580 stierf de laatste Portugese koning van de Avis-dynastie en Spanje's Filips II. besteeg de Portugese troon. 60 jaar lang was Portugal in personele unie met Spanje verenigd (1580–1640) — een periode die als nationale vernedering werd ervaren. Pas op 1 december 1640 herwon Portugal zijn onafhankelijkheid in de „Restauratie" onder het Huis Bragança. De 1e december is tot op heden een nationale feestdag.
In de 18e eeuw bracht het goud uit Brazilië opnieuw enorme rijkdom. Koning João V. liet het gigantische paleis-kloostercomplex van Mafra bouwen — een barokke grootheidswaanzin die Versailles moest evenaren. José Saramago's roman „Het Memorial" (Memorial do Convento) beschrijft de bouw meesterlijk.
Echter, de rijkdom werd nauwelijks geïnvesteerd in industrie of onderwijs. Portugal bleef economisch afhankelijk van zijn koloniën — een zwakte die zich zou wreken toen het koloniale rijk begon te verbrokkelen.
