Van de Lusitaniërs tot de staatsvorming (tot 1249)

Portugal is een van de oudste natiestaten van Europa — zijn grenzen zijn sinds 1249 vrijwel onveranderd. Dat alleen al is opmerkelijk genoeg, maar de geschiedenis van het land gaat veel dieper.

De Lusitaniërs, een Keltisch-Iberische stam, gaven de regio haar oude naam: Lusitanië. Hun legendarische leider Viriathus bood de Romeinen decennialang verbitterde weerstand en werd pas door verraad verslagen. Tot op de dag van vandaag wordt hij beschouwd als de eerste nationale held van Portugal. De Romeinen hebben het land blijvend beïnvloed: wegen, bruggen (de Ponte Romana in Chaves staat nog steeds), de Latijnse taal (waaruit het Portugees is ontstaan) en de wijnbouw — in de Douro-vallei wordt al meer dan 2.000 jaar wijn verbouwd.

Na de val van het Romeinse Rijk volgden de Visigoten en vanaf 711 de Moren, die meer dan 500 jaar de zuidelijke regio van Portugal beheersten. De Moorse heerschappij liet diepe sporen na: de Algarve draagt een Arabische naam (al-Gharb, „het Westen"), plaatsnamen zoals Alfama, Alcobaça en Albufeira zijn van Arabische oorsprong, en de beroemde Azulejos hebben hun wortels in de islamitische tegelkunst. Ook amandelbomen, vijgen en irrigatiesystemen brachten de Moren met zich mee.

De Reconquista begon in het noorden. In 1139 verklaarde Afonso Henriques zichzelf na de slag bij Ourique tot de eerste koning van Portugal. Hij veroverde Lissabon in 1147 met de hulp van Noord-Europese kruisvaarders die op weg waren naar het Heilige Land. De Reconquista van Portugal eindigde in 1249 met de verovering van de Algarve — bijna 250 jaar voor die van Spanje. Daarmee was Portugal de eerste staat op het Iberisch Schiereiland die de Moorse heerschappij volledig beëindigde.