Medersa's, Kasbahs & Riads
De architectuur van Marokko kan worden onderverdeeld in drie grote typologieën die het land op unieke wijze vormgeven:
Medersa's (koranscholen) zijn de juwelen van de Marokkaanse architectuur. Gebouwd tussen de 13e en 15e eeuw, dienden ze als internaten voor theologie-studenten van nabijgelegen moskeeën. Aangezien moskeeën voor niet-moslims gesloten zijn, zijn de Medersa's de enige mogelijkheid om de pracht van islamitische sacrale architectuur in Marokko te ervaren. De typische opbouw: een binnenplaats met marmeren fontein, omgeven door galerijen op twee verdiepingen, de muren van beneden naar boven bedekt met Zellige, stucwerk en cederhout. De belangrijkste Medersa's zijn de Bou-Inania (Fes, 1351–1357) — de enige Medersa in Marokko met een eigen minaret —, de Attarine (Fes, 1325) en de Ben-Youssef Medersa (Marrakesh, 16e eeuw) — de grootste Medersa van Noord-Afrika met 130 studentenkamers rond een enorme binnenplaats.
Kasbahs en Ksour (meervoud van Ksar) zijn de herkenningspunten van het Marokkaanse zuiden. Gebouwd van leem (Pisé) — een mengsel van aarde, stro en water dat in houten frames wordt gestapeld —, gaan ze qua kleur op in het landschap, alsof ze uit de grond groeien. Een Kasbah is de versterkte residentie van een stamleider (Caïd), terwijl een Ksar een heel versterkt dorp is. De beroemdste Ksar is Aït Benhaddou (UNESCO), dat als een middeleeuws fort boven de rivier Ounila uittorent. De Kasbahs langs de "Route van de Kasbahs" tussen Ouarzazate en Errachidia vormen een uniek cultuurlandschap. Hun grootste probleem: zonder onderhoud valt leem binnen enkele decennia uiteen — veel Kasbahs zijn al ruïnes.
Riads — de traditionele stadshuizen van de medina — volgen een principe dat de gehele islamitische architectuur doordringt: de schoonheid ligt binnenin. Van buiten toont een Riad slechts een eenvoudige muur en een onopvallende deur. Daarachter opent zich een binnenplaats met fontein, sinaasappelbomen, Zellige-vloeren en open galerijen op twee tot drie verdiepingen — een privé-oase van rust te midden van de chaos van de medina. Sinds de jaren 2000 hebben Europeanen en welgestelde Marokkanen honderden vervallen Riads in Marrakesh en Fes gerestaureerd en omgevormd tot Boutique-hotels — vaak met verbazingwekkende aandacht voor detail en gebruik van de traditionele drie kunsten (Zellige, stucwerk, ceder). Een overnachting in een Riad (vanaf 400 MAD/DZ met ontbijt) is een van de mooiste ervaringen in Marokko.
