Zellige, Stucwerk & Cederhout — de drie kunsten

De Marokkaanse architectuur heeft een eigen vormentaal ontwikkeld, die zich duidelijk onderscheidt van de rest van de islamitische wereld — beïnvloed door Berberse, Andalusische en Saharische tradities. Drie ambachten vormen de basis van elk belangrijk bouwwerk en worden al eeuwenlang in dezelfde werkplaatsen met dezelfde technieken uitgevoerd:

Zellige-mozaïek is de meest spectaculaire en arbeidsintensieve van de drie kunsten. Individuele keramische tegels worden met de hand geglazuurd (in de klassieke kleuren groen, blauw, wit, geel en zwart), vervolgens met een beitel in geometrische vormen gesneden — elke vorm heeft een eigen naam — en op de vloer tot complexe, wiskundig precieze patronen samengesteld. Een enkele vierkante meter Zellige kan uit honderden afzonderlijke stukken bestaan. De patronen zijn strikt geometrisch (figuratieve voorstellingen zijn in de islam verboden) en creëren een bijna hypnotische visuele harmonie. De Zellige-traditie gaat terug tot de 10e eeuw; haar bloeitijd beleefde ze onder de Meriniden (14e eeuw) in Fes. De Bou-Inania Medersa en de Attarine Medersa in Fes zijn de hoogtepunten — hun muren zijn van boven tot onder bedekt met Zellige, dat in eeuwenoude glans straalt.

Stucwerk (Gebs) vormt de middelste laag — boven de Zellige-sokkel en onder het houten plafond. Gips wordt in nog vochtige toestand met fijne gereedschappen in filigrane arabesken, bloemmotieven en kalligrafie gesneden. De Muqarnas — honingraatachtige, driedimensionale stucversieringen die koepels en nissen vullen — zijn de kroon op deze kunst. Ze moeten het "licht van God" voorstellen en creëren een spel van licht en schaduw dat de toeschouwer aan stalactieten of druipsteengrotten doet denken. In de Saadische graven in Marrakesh bereikt de stucwerkkunst een perfectie die sprakeloos maakt.

Cederhoutsnijwerk bekroont het ensemble: de plafonds, deuren, luiken en balkons van historische gebouwen zijn gemaakt van met de hand gesneden Atlascederhout — een aromatisch, insectenbestendig hout dat eeuwenlang meegaat. De snijwerken tonen geometrische patronen, bloemranken en arabesken van verbazingwekkende fijnheid. In de Medersa's van Fes zijn cederhouten plafonds bewaard gebleven die meer dan 600 jaar oud zijn en nog steeds hun geur verspreiden. In de souks van Essaouira en Marrakesh kun je houtsnijders aan het werk zien — vaak in piepkleine werkplaatsen die al generaties lang in de familie zijn.