Geschiedenis & Cultuur

Madeira was onbewoond toen de Portugese zeevaarders João Gonçalves Zarco en Tristão Vaz Teixeira het eiland in 1419 (Porto Santo) en 1420 (Madeira) officieel voor Portugal in bezit namen. Echter, het eiland was al bekend bij de Europeanen — op een Genuees kaart uit 1351 staat het vermeld als „Isola della Legname" (Houteiland). De naam Madeira betekent in het Portugees ook „hout" — want het eiland was bij de aankomst van de Portugezen volledig bedekt met dicht laurierbos.

De grote brandontginning

Om land voor vestiging en landbouw te winnen, staken de Portugese kolonisten de bossen in brand — volgens een legende brandde het vuur zeven jaar lang. Hoewel dit aantal overdreven is, vernietigde de brandontginning een groot deel van het oorspronkelijke bos en veranderde de vruchtbare vulkanische grond in een van de productiefste landbouwgebieden van de Atlantische Oceaan. Het overgebleven laurierbos in het noorden — het huidige UNESCO-werelderfgoed Laurissilva — is wat er van deze oorspronkelijke vegetatie over is gebleven.

Suikerriet en welvaart

Vanaf de 15e eeuw werd Madeira de grootste suikerrietproducent ter wereld. De suiker maakte het eiland ongelooflijk rijk — de kerken van Funchal werden uitgerust met verguld hout (gefinancierd uit de suikerhandel), en de Madeiraanse kooplieden behoorden tot de rijksten van Europa. Toen de suikerproductie in de 16e eeuw naar Brazilië verhuisde, stapte Madeira over op wijn — en de Madeira-wijn werd een van de meest gewilde en duurste wijnen ter wereld.

Strategische betekenis

De ligging van Madeira midden in de Atlantische Oceaan maakte het eiland tot een strategisch knooppunt: Tussenstop op de zeeroute naar Afrika, India en Amerika, bevoorradingsstation voor de Britse marine (de Britten hadden eeuwenlang grote invloed op Madeira) en in de Tweede Wereldoorlog een belangrijke basis. De laatste Oostenrijkse keizer Karel I. woonde hier in ballingschap en stierf in 1922 in Monte — zijn graf in de kerk Nossa Senhora do Monte is tot op de dag van vandaag een bedevaartsoord.

De Levadas zijn niet alleen wandelpaden — ze zijn een meesterwerk van waterbouwkunde dat sinds de 16e eeuw het overleven en de welvaart van Madeira verzekert. Het probleem: De noordkant van Madeira krijgt veel regen (tot 3.000 mm/jaar), de zuidkant, waar de meeste mensen wonen en landbouw plaatsvindt, is relatief droog (minder dan 600 mm/jaar).

De oplossing: Een netwerk van open kanalen (Levadas) die het regenwater en smeltwater van de bergen van het noorden over de bergen naar de zuidkant transporteren. De eerste Levadas werden in de 16e eeuw door slaven en metselaars gebouwd — onder onvoorstelbaar gevaarlijke omstandigheden: De kanalen moesten in steile rotswanden worden uitgehouwen, door tunnels worden geleid en over kloven worden geleid. Veel arbeiders kwamen daarbij om het leven.

In de 19e en 20e eeuw werd het systeem enorm uitgebreid — sommige Levadas zijn meer dan 100 kilometer lang en doorkruisen tientallen tunnels en aquaducten. Vandaag de dag omvat het netwerk meer dan 2.500 kilometer en voorziet het niet alleen de landbouw, maar ook waterkrachtcentrales van energie. De Levadeiros (kanaalwachters) onderhouden het systeem tot op de dag van vandaag — ze lopen regelmatig de gehele route af om blokkades te verwijderen en schade te repareren.

Dat de Levada-wandelpaden tegenwoordig Madeiras grootste toeristische attractie zijn, is een gelukkig neveneffect: De smalle onderhoudspaden langs de kanalen waren nooit als wandelpaden gepland — ze bestaan zodat de Levadeiros hun werk kunnen doen. Vandaag de dag zijn ze een van de uniekste wandelervaringen ter wereld.

De Madeirezen (Madeirenses) zijn Portugezen — maar met een eigen eilandtrots. De Autonome Regio Madeira heeft een eigen regionaal parlement, een eigen vlag (blauw-geel-blauw) en een zelfstandige culturele identiteit, die zich uit in taal, muziek, keuken en tradities.

Feesten & Tradities

• Festa da Flor (Bloemenfestival): In april/mei verandert Funchal in een bloemenzee — bloemenparades, versierde straten en een bloementapijt op het Praça do Município. Het belangrijkste culturele evenement van het jaar.
• Oud en Nieuw-vuurwerk: Het vuurwerk boven de haven van Funchal behoort volgens het Guinness Book tot de grootste ter wereld — 30 minuten vuurwerk van tientallen lanceerpunten rond de baai. Hotels zijn maanden van tevoren volgeboekt.
• Carnaval: In februari — een van de beste buiten Brazilië. Samba-optochten, kostuums en een energie die de straten van Funchal doet trillen.
• Wijnfestival (Festa da Vindima): In september viert Funchal de druivenoogst — druiventreden, volksdansen, proeverijen in de historische wijnkelders.
• Arraiais: Traditionele volksfeesten in de dorpen, vooral in de zomer — met Espetada aan laurierspies, Bolo do Caco, folkloredansen en veel Poncha. Elk dorp heeft zijn eigen patroonheiligenfeest.

Muziek & Folklore

De traditionele muziek van Madeira verbindt Portugese Fado met eigen eilandklanken. Het typische instrument is de Braguinha (ook wel Machete de Braga) — een kleine, viersnarige gitaar die de Portugezen in de 19e eeuw naar Hawaï brachten, waar deze zich ontwikkelde tot de Ukulele. Ja, de Ukulele heeft zijn oorsprong op Madeira!

Beroemde Madeirezen

De beroemdste zoon van het eiland is ongetwijfeld Cristiano Ronaldo — geboren in 1985 in Funchal. De luchthaven draagt zijn naam (sinds 2017), en in de stad staat een museum (CR7 Museu, entree 5€) en een bronzen standbeeld aan de haven. Historisch belangrijk: João Gonçalves Zarco (ontdekker van Madeira, standbeeld in het centrum van Funchal) en Alberto João Jardim (legendarische regionale president, 1976–2015, die Madeira moderniseerde).