Regionale identiteiten — een land, vele naties

Spanje is geen homogeen land, maar een staat van historisch gegroeide regio's met eigen talen, culturen en identiteiten. De grondwet van 1978 creëerde 17 Autonome Gemeenschappen (Comunidades Autónomas) met verschillend verregaande zelfbestuursrechten — een compromis dat de centrifugale krachten moest beteugelen.

De vier talen van Spanje

• Castiliaans (Castellano): De officiële staatstaal, overal begrepen, door 99% van de bevolking gesproken
• Catalaans (Català): Moedertaal van ca. 9 miljoen mensen in Catalonië, Valencia (daar als „Valenciano") en op de Balearen. Eigen literatuur sinds de 13e eeuw. In Barcelona zijn straatnaamborden, menukaarten en media overwegend in het Catalaans
• Baskisch (Euskara): De oudste levende taal van Europa — niet verwant aan enige andere taal. Gesproken in Baskenland en Navarra (ca. 750.000 sprekers). Werd onder Franco verboden en beleeft sinds de jaren 1980 een renaissance door het immersie-onderwijssysteem Ikastola
• Galicisch (Galego): Nauw verwant aan het Portugees, gesproken in Galicië (ca. 2,5 miljoen sprekers)

De Katalonië-kwestie

Katalonië is de rijkste regio van Spanje en heeft een sterke nationale identiteit. In 2017 escaleerde het conflict: Een illegaal onafhankelijkheidsreferendum op 1 oktober werd door de centrale regering met politiegeweld bestreden — beelden die de wereld rondgingen. De Catalaanse regering verklaarde de onafhankelijkheid, werd afgezet, meerdere politici vluchtten of kwamen in de gevangenis. In 2021 werden de gevangenen gratie verleend. Het conflict smeult verder, maar is afgekoeld.

Het Baskenland

De Baskische identiteit is de oudste op het Iberisch Schiereiland — Basken leefden hier al voor de Kelten en Romeinen. De terreurorganisatie ETA vocht van 1959 tot 2011 met geweld voor onafhankelijkheid (meer dan 800 doden). Sinds de ontbinding van de ETA in 2018 beleeft het Baskenland een opleving — San Sebastián en Bilbao behoren tot de spannendste steden van Europa.