De strijd om het kanaal
De Franse poging (1881–1889)
De Franse diplomaat en Suez-kanaalbouwer Ferdinand de Lesseps begon in 1881 met de bouw van een kanaal op zeeniveau — zonder sluizen, zoals in Suez. Het project werd het grootste fiasco van de 19e eeuw: Tropische ziekten (malaria, gele koorts), verwoestende aardverschuivingen, onoplosbare technische problemen en massale corruptie kostten meer dan 22.000 mensenlevens en verslonden miljarden francs. In 1889 ging de kanaalmaatschappij failliet — het grootste financiële schandaal in de Franse geschiedenis, dat duizenden kleine beleggers ruïneerde.
Panama wordt onafhankelijk (1903)
Panama was sinds 1821 onderdeel van Colombia — en de Panamezen hadden weinig inspraak over hun eigen lot. Toen de Colombiaanse senaat het kanaalverdrag met de VS afwees (de voorwaarden waren te slecht), steunden de Amerikanen de Panamese onafhankelijkheidsverklaring op 3 november 1903. Amerikaanse oorlogsschepen verhinderden dat Colombiaanse troepen de opstand neersloegen. In ruil daarvoor kregen de VS de kanaalzone — een 16 km brede strook dwars door het land, die de facto Amerikaans grondgebied werd. Een onafhankelijkheid onder voorwaarden, waarvan de gevolgen Panama een eeuw lang zouden beïnvloeden.
De Amerikaanse kanaalbouw (1904–1914)
Onder leiding van Kolonel George Washington Goethals en de arts William Gorgas (die malaria en gele koorts versloeg door systematische muggenbestrijding) lukte het onmogelijke: Het kanaal met zijn revolutionaire sluizensysteem werd op 15 augustus 1914 geopend. In plaats van op zeeniveau te graven, werden de schepen 26 meter opgetild naar het kunstmatige Gatún-meer en aan de andere kant weer naar beneden gelaten. Een meesterwerk van ingenieurskunst — gefinancierd met het zweet en bloed van meer dan 75.000 arbeiders, de meesten uit het Caribisch gebied.
Teruggave van het kanaal (1999)
De Panama Canal Zone was tot 1979 de facto Amerikaans grondgebied: Amerikaanse scholen, supermarkten, golfbanen en militaire bases midden in Panama. Voor de Panamezen een constante vernedering. Op 9 januari 1964 (Día de los Mártires) kwam het tot bloedige rellen, toen Panamese studenten de nationale vlag in de kanaalzone wilden hijsen — 21 Panamezen en 4 Amerikaanse soldaten stierven.
Het Torrijos-Carter-verdrag van 1977 regelde de geleidelijke overdracht. Op 31 december 1999 om 12:00 uur 's middags kwam het Panamakanaal volledig in Panamese handen — een van de emotioneel meest aangrijpende momenten in de geschiedenis van het land. Vandaag de dag genereert het kanaal meer dan 3 miljard dollar per jaar voor Panama.
