Geschiedenis

De ligging van Panama als landbrug tussen Noord- en Zuid-Amerika maakte het al duizenden jaren tot een kruispunt van culturen en soorten. Voor de Europese verovering leefden hier verschillende inheemse volkeren — waaronder de Guna, Emberá, Wounaan, Ngäbe-Buglé en Naso. Veel van deze volkeren bestaan tot op de dag van vandaag en behouden hun tradities, talen en zelfbestuur — een opmerkelijk voorbeeld van culturele veerkracht in Latijns-Amerika.

De Spanjaarden komen (1501)

Rodrigo de Bastidas bereikte in 1501 als eerste Europeaan de kust van Panama. In 1513 doorkruiste Vasco Núñez de Balboa als eerste Europeaan de landengte en bereikte de Stille Oceaan — hij noemde deze "Mar del Sur" (Zuidzee). Deze ontdekking maakte Panama in één klap tot het strategisch belangrijkste punt van het gehele Spaanse rijk: een brug tussen twee oceanen.

Panamá Viejo & het Gouden Pad

In 1519 stichtte Pedro Arias Dávila de stad Panamá — de eerste permanente Europese nederzetting aan de Stille Oceaan. Panama werd het knooppunt van de goudhandel: Het Inca-goud uit Peru werd per schip naar de Stille Oceaankust gebracht, over het "Camino de Cruces" (Gouden Pad) door de jungle naar de Caribische haven Portobelo vervoerd en van daaruit met de Spaanse zilvervloot naar Spanje verscheept. Portobelo werd de rijkste handelsplaats van de Nieuwe Wereld.

Deze rijkdom trok piraten aan: Henry Morgan, de beruchtste kaper van zijn tijd, plunderde en vernietigde in 1671 de stad Panamá volledig. De Spanjaarden bouwden daarop het huidige Casco Viejo op een beter te verdedigen schiereiland — het historische centrum dat je vandaag als UNESCO-werelderfgoed bezoekt.

De Franse poging (1881–1889)

De Franse diplomaat en Suez-kanaalbouwer Ferdinand de Lesseps begon in 1881 met de bouw van een kanaal op zeeniveau — zonder sluizen, zoals in Suez. Het project werd het grootste fiasco van de 19e eeuw: Tropische ziekten (malaria, gele koorts), verwoestende aardverschuivingen, onoplosbare technische problemen en massale corruptie kostten meer dan 22.000 mensenlevens en verslonden miljarden francs. In 1889 ging de kanaalmaatschappij failliet — het grootste financiële schandaal in de Franse geschiedenis, dat duizenden kleine beleggers ruïneerde.

Panama wordt onafhankelijk (1903)

Panama was sinds 1821 onderdeel van Colombia — en de Panamezen hadden weinig inspraak over hun eigen lot. Toen de Colombiaanse senaat het kanaalverdrag met de VS afwees (de voorwaarden waren te slecht), steunden de Amerikanen de Panamese onafhankelijkheidsverklaring op 3 november 1903. Amerikaanse oorlogsschepen verhinderden dat Colombiaanse troepen de opstand neersloegen. In ruil daarvoor kregen de VS de kanaalzone — een 16 km brede strook dwars door het land, die de facto Amerikaans grondgebied werd. Een onafhankelijkheid onder voorwaarden, waarvan de gevolgen Panama een eeuw lang zouden beïnvloeden.

De Amerikaanse kanaalbouw (1904–1914)

Onder leiding van Kolonel George Washington Goethals en de arts William Gorgas (die malaria en gele koorts versloeg door systematische muggenbestrijding) lukte het onmogelijke: Het kanaal met zijn revolutionaire sluizensysteem werd op 15 augustus 1914 geopend. In plaats van op zeeniveau te graven, werden de schepen 26 meter opgetild naar het kunstmatige Gatún-meer en aan de andere kant weer naar beneden gelaten. Een meesterwerk van ingenieurskunst — gefinancierd met het zweet en bloed van meer dan 75.000 arbeiders, de meesten uit het Caribisch gebied.

Teruggave van het kanaal (1999)

De Panama Canal Zone was tot 1979 de facto Amerikaans grondgebied: Amerikaanse scholen, supermarkten, golfbanen en militaire bases midden in Panama. Voor de Panamezen een constante vernedering. Op 9 januari 1964 (Día de los Mártires) kwam het tot bloedige rellen, toen Panamese studenten de nationale vlag in de kanaalzone wilden hijsen — 21 Panamezen en 4 Amerikaanse soldaten stierven.

Het Torrijos-Carter-verdrag van 1977 regelde de geleidelijke overdracht. Op 31 december 1999 om 12:00 uur 's middags kwam het Panamakanaal volledig in Panamese handen — een van de emotioneel meest aangrijpende momenten in de geschiedenis van het land. Vandaag de dag genereert het kanaal meer dan 3 miljard dollar per jaar voor Panama.

Noriega & de Amerikaanse invasie (1989)

Generaal Manuel Noriega, ooit een bondgenoot van de CIA en een nuttige handlanger van de VS tijdens de Koude Oorlog, vestigde zich in de jaren 1980 als dictator en raakte diep verwikkeld in de drugshandel tussen Colombia en de VS. Op 20 december 1989 vielen Amerikaanse troepen Panama binnen ("Operation Just Cause") — de grootste Amerikaanse militaire operatie sinds Vietnam. Noriega werd gevangen genomen en in de VS veroordeeld. De invasie kostte volgens verschillende schattingen 200–3.000 Panamese burgers het leven — een wond die in Panama tot op de dag van vandaag pijn doet.

Bloeiend land van de 21e eeuw

Sinds de teruggave van het kanaal heeft Panama zich dramatisch ontwikkeld en behoort het nu tot de meest dynamische economieën van Latijns-Amerika:

• Economisch wonder: Het BBP van Panama groeide sinds 2000 jaarlijks met 5–8% — de hoogste groei in de regio. Het kanaal, de bankensector, de vrijhandelszone Colón (de op een na grootste ter wereld) en het groeiende toerisme drijven de economie.
• Kanaaluitbreiding (2016): De nieuwe Neopanamax-sluizen (bouwkosten: 5,25 miljard dollar) verdubbelden de capaciteit van het kanaal. Nu kunnen schepen met tot 14.000 containers door — drie keer meer dan voorheen.
• Skyline: De skyline van Panama City groeit sneller dan welke andere in Amerika dan ook. Meer dan 300 wolkenkrabbers veranderen het stadsbeeld jaarlijks.
• Panama Papers (2016): De onthulling van het belastingparadijs Panama door de "Panama Papers" (Mossack Fonseca) beschadigde het internationale imago, maar leidde ook tot hervormingen in de financiële sector.
• Darién-crisis: Sinds 2021 steken jaarlijks honderdduizenden migranten de gevaarlijke Darién-jungle over op weg naar de VS — een humanitaire crisis die Panamas middelen en politiek voor enorme uitdagingen stelt.

Vandaag de dag is Panama een van de stabielste en welvarendste landen van Latijns-Amerika — een smeltkroes van inheemse culturen, Spaans erfgoed, Afro-Caribische levensvreugde en Amerikaanse invloed. Ongelijkheid blijft het grootste probleem: terwijl Panama City schittert, leven in de inheemse Comarcas en landelijke gebieden delen van de bevolking in armoede.