Titels & Formaliteit

Oostenrijk is een titelnatie. Nergens in Europa wordt zoveel waarde gehecht aan de juiste aanspreekvorm als hier. Wat in Duitsland als lachwekkend zou worden beschouwd, is in Oostenrijk bloedserieus: De academische graad hoort bij de naam als de voornaam — en het weglaten ervan is een affront.

De belangrijkste titels in de praktijk:

• Herr/Frau Magister (Mag.) — Universitaire graad, zeer gebruikelijk
• Herr/Frau Doktor (Dr.) — Promotie, wordt in het dagelijks leven bijna altijd gebruikt
• Herr/Frau Diplom-Ingenieur (DI of Dipl.-Ing.) — Technische graad
• Herr/Frau Professor — niet alleen universiteitsprofessoren, maar ook gymnasiumleraren en als beroepstitel verleende eer
• Hofrat, Ministerialrat, Sektionschef — Ambtelijke titels die tot op heden worden onderhouden

In brieven en e-mails staat de titel voluit: "Sehr geehrter Herr Mag. Dr. Müller". Op visitekaartjes staan alle titels. In het telefoonboek (ja, dat bestaat nog) worden titels vermeld. En in de overlijdensadvertentie staan ze zeker — in Oostenrijk heeft de titel eeuwigheidswaarde.

In het dagelijks leven tutoyeren Oostenrijkers elkaar relatief snel — sneller dan veel Duitsers verwachten. Maar: Het "jij" moet worden aangeboden, idealiter door de oudere of hoger geplaatste. Ongevraagd tutoyeren wordt als onbeleefd beschouwd. In Wenen zegt men bij het aanbieden van het jij vaak: "Sagen wir Du?" — een ritueel moment.

De begroeting is belangrijk: "Grüß Gott!" is de standaard in heel Oostenrijk (geen religieuze belijdenis, maar beleefdheid). "Hallo" wordt als eerder noord-Duits/bonds-Duits beschouwd. "Servus" is vriendschappelijk en informeel. In Wenen hoor je vaak "Küss die Hand" (van mannen tegenover vrouwen, steeds meer ironisch).