De Pinochet-dictatuur & haar gevolgen

1973–1990: De donkerste jaren

De militaire dictatuur onder Augusto Pinochet (1973–1990) is het traumatischste hoofdstuk van de Chileense geschiedenis en werkt tot op de dag van vandaag door. Op 11 september 1973 — een datum die in Chili een heel andere betekenis heeft dan in de VS — bombardeerde de Chileense luchtmacht het presidentieel paleis La Moneda, waar de democratisch gekozen socialistische president Salvador Allende zich had verschanst. Allende stierf (of door zelfmoord of moord is tot op de dag van vandaag omstreden), en Pinochet nam de macht over.

Wat volgde was een systematisch terreurregime:

• Meer dan 3.200 mensen werden vermoord of „verdwenen" (Detenidos Desaparecidos)
• Meer dan 40.000 mensen werden gemarteld — in het Estadio Nacional de Chile (waar nu voetbal wordt gespeeld), in de Villa Grimaldi en in geheime martelcentra door het hele land
• 200.000 Chilenen vluchtten in ballingschap — waaronder velen naar Duitsland (de Chileense gemeenschap in Berlijn-Kreuzberg bestaat tot op de dag van vandaag)
• De DINA (geheime politie) opereerde ook internationaal: De voormalige commandant van het Chileense leger, generaal Carlos Prats, werd in 1974 in Buenos Aires vermoord, de diplomaat Orlando Letelier in 1976 in Washington D.C.
• De Colonia Dignidad — een door de Duitse ex-nazi Paul Schäfer opgerichte sekte in het zuiden van Chili — diende de DINA als martelcentrum

Tegelijkertijd voerde Pinochet een radicaal neoliberaal economisch beleid in (ontworpen door de „Chicago Boys", Chileense economen die aan de University of Chicago hadden gestudeerd): Privatisering van gezondheidszorg, onderwijs, pensioenen, water en zelfs wegen. Deze economische orde bracht weliswaar groei, maar ook een extreme ongelijkheid, die tot op de dag van vandaag doorwerkt.

De terugkeer naar democratie

1988 verloor Pinochet een door hemzelf ingesteld referendum (Plebiscito) over zijn voortgezette heerschappij — de film „No!" (2012) met Gael García Bernal vertelt dit verhaal indrukwekkend. In 1990 werd de christendemocraat Patricio Aylwin de eerste democratische president na de dictatuur.

De verwerking is tot op de dag van vandaag niet voltooid: De Rettig-commissie en de Valech-commissie documenteerden de misdaden, maar veel daders werden nooit gestraft. Pinochet zelf stierf in 2006, zonder ooit veroordeeld te zijn — hoewel het arrestatiebevel van de Spaanse rechter Baltasar Garzón in 1998 in Londen voor opschudding zorgde.

Gedenkplaatsen

• Museo de la Memoria y los Derechos Humanos (Santiago): Het belangrijkste dictatuurmuseum van Chili. Schokkend, briljant samengesteld, een must-see. Gratis toegang
• Villa Grimaldi (Santiago): Voormalig martelcentrum van de DINA, nu vredespark en gedenkplaats. Gratis
• Estadio Nacional: In september 1973 werden hier duizenden politieke gevangenen samengedreven en gemarteld. Een gedenkplaat herinnert hieraan
• Estadio Víctor Jara: Voorheen Estadio Chile — waar de zanger Víctor Jara werd gemarteld en vermoord. Nu naar hem vernoemd