De geboorte van een caldera
Santorini, zoals we het vandaag kennen, is het resultaat van een van de grootste natuurrampen in de geschiedenis van de mensheid. Voor de grote uitbarsting was Santorini een ronde, bergachtige eiland genaamd Strongyli (de Ronde) — een bloeiend handelscentrum van de Minoïsche beschaving met de welvarende stad Akrotiri aan de zuidkust.
De Minoïsche uitbarsting (ca. 1600 v.Chr.)
Toen kwam de catastrofe. De Minoïsche uitbarsting (ook wel de Thera-uitbarsting genoemd) was een van de krachtigste vulkaanuitbarstingen van de laatste 10.000 jaar — geclassificeerd als VEI 7 (Volcanic Explosivity Index), vergelijkbaar met de uitbarsting van de Tambora in 1815, die het „jaar zonder zomer" veroorzaakte. De uitbarsting vond plaats in vier fasen:
- Fase 1: Puimsteenregen — een wolk van puimsteen en as schoot tot 36 km de stratosfeer in en bedekte het eiland met tot 5 meter puimsteen.
- Fase 2: Pyroclastische stromen — gloeiende lawines van gas, as en gesteente raasden met snelheden tot 200 km/u de hellingen af en over de zee.
- Fase 3: De instorting — de lege magmakamer stortte in, en het centrum van het eiland zakte in elkaar. De zee stroomde in de krater en veroorzaakte enorme tsunami's, die tot Kreta, Egypte en mogelijk het vasteland van Griekenland rolden.
- Fase 4: Wat overbleef, was het huidige sikkelvormige eiland — de rand van de ingestorte vulkaan, de caldera.
De gevolgen waren wereldwijd: De asregen verduisterde de hemel, misoogsten volgden, en de Minoïsche beschaving op Kreta — de eerste hoogcultuur van Europa — werd zo verzwakt dat ze kort daarna door de Myceners werd overgenomen. De uitbarsting zou ook de Bijbelse plagen van Egypte en de mythe van Atlantis (overgeleverd door Plato) geïnspireerd kunnen hebben — een verzonken hoogcultuur op een eiland dat in de zee verdween.
