Geschiedenis: Drie rijken, één stad

De geschiedenis begint in 660 v. Chr., toen Griekse kolonisten uit Megara de kolonie Byzantion stichtten aan de zuidpunt van de Gouden Hoorn. De strategische ligging — aan de zeestraat tussen de Zwarte Zee en de Middellandse Zee, tussen Europa en Azië — maakte de stad tot een begeerde prijs voor elke wereldmacht.

Konstantinopel — Het Nieuwe Rome

330 n. Chr. koos keizer Constantijn de Grote de stad als nieuwe hoofdstad van het Romeinse Rijk en noemde haar Konstantinopel. Hij liet tempels ombouwen tot kerken, monumentale fora en aquaducten bouwen en kunstschatten uit het hele rijk hierheen brengen. Konstantinopel werd de grootste en rijkste stad ter wereld:

• 537: Keizer Justinianus I voltooide de Hagia Sophia — de grootste kerk van het christendom voor bijna 1.000 jaar. „Salomo, ik heb je overtroffen", zou hij bij de inwijding hebben gezegd.
• 5e–13e eeuw: Konstantinopel is het centrum van de christelijke wereld met een bevolking tot 500.000 — terwijl Rome tot 50.000 was gekrompen.
• 1204: De kruisvaarders van de 4e Kruistocht plunderen Konstantinopel — niet de moslims, maar de eigen geloofsbroeders verwoesten de stad. Een verraad dat nooit werd vergeten.

Op 29 mei 1453 veroverde de 21-jarige sultan Mehmed II. (de Veroveraar) Konstantinopel — een datum die de wereldgeschiedenis veranderde. Het Byzantijnse Rijk eindigde, en Istanbul werd de hoofdstad van het Ottomaanse Rijk. Mehmed veranderde de Hagia Sophia in een moskee, liet het Topkapı-paleis bouwen en maakte de stad tot het multiculturele centrum van een rijk dat zich uitstrekte van Wenen tot Bagdad.

De bloeitijd onder Süleyman (1520–1566)

Onder Sultan Süleyman de Prachtlievende (Kanuni Sultan Süleyman) bereikte het Ottomaanse Rijk zijn hoogtepunt. De architect Mimar Sinan — vaak de Michelangelo van het Oosten genoemd — bouwde meer dan 300 bouwwerken, waaronder de Süleymaniye-moskee, het meesterwerk van de Ottomaanse architectuur. Istanbul was met meer dan 700.000 inwoners de grootste stad van Europa.

• Multiculturele stad: Moslims, christenen en joden leefden naast elkaar onder het Millet-systeem. Istanbul had Griekse, Armeense, Joodse en Levantijnse wijken — elk met eigen kerken, synagogen en scholen.
• Hürrem Sultan (Roxelane): De Oekraïense slavin die de machtigste vrouw van het Ottomaanse Rijk werd, Süleymans enige echtgenote werd en het beleid van het rijk aanzienlijk beïnvloedde. Haar verhaal is een van de fascinerendste hoofdstukken van de wereldgeschiedenis.

Neergang & Republiek

In de 19e eeuw werd het Ottomaanse Rijk de „Zieke man aan de Bosporus": hervormingspogingen (Tanzimat) konden de neergang niet tegenhouden. Na de Eerste Wereldoorlog en de Turkse Onafhankelijkheidsoorlog stichtte Mustafa Kemal Atatürk in 1923 de Turkse Republiek — met Ankara als nieuwe hoofdstad. Istanbul verloor zijn status als regeringszetel, maar bleef het culturele en economische hart van Turkije.