Minoërs & Myceners (3000-1100 v. Chr.)

De Europese beschaving begon op Kreta. Vanaf ongeveer 2700 v. Chr. ontwikkelde zich daar de Minoïsche cultuur — genoemd naar de mythische koning Minos, die naar verluidt de Minotaurus in een labyrint gevangen hield. De Minoërs bouwden enorme paleiscomplexen zoals Knossos, Phaistos en Malia, die als de eerste Europese steden worden beschouwd. Ze ontwikkelden twee schriftsystemen (Lineair A en B), dreven handel in het gehele oostelijke Middellandse Zeegebied en creëerden een verfijnde cultuur met fresco's die nog steeds verbazen.

Wat precies de Minoïsche beschaving rond 1450 v. Chr. vernietigde, is omstreden. De vulkaanuitbarsting van Santorini (Thera) rond 1600 v. Chr. — een van de grootste uitbarstingen in de menselijke geschiedenis — heeft het eiland letterlijk de lucht in geblazen en wordt vaak als oorsprong van de Atlantis-legende besproken. Of de uitbarsting direct of via tsunami's en klimaatveranderingen het einde van de Minoërs veroorzaakte, is onderwerp van levendig onderzoek.

Op het vasteland rezen intussen de Myceners op (ca. 1600-1100 v. Chr.). Hun massieve burchten in Mycene, Tiryns en Pylos met de beroemde cyclopische muren imponeren nog steeds. De Leeuwenpoort van Mycene (ca. 1250 v. Chr.) is het oudste monumentale beeldhouwwerk van Europa. Heinrich Schliemann groef in 1876 het gouden dodenmasker van Agamemnon op — of het werkelijk aan de legendarische koning toebehoorde, is twijfelachtig, maar het is een van de meest iconische archeologische vondsten ooit.

De Myceense beschaving stortte rond 1100 v. Chr. in — de redenen zijn onduidelijk (Zeevolken? Aardbevingen? Droogte?). Er volgden de Donkere Eeuwen (ca. 1100-800 v. Chr.), een periode van verval, waaruit uiteindelijk het klassieke Griekenland voortkwam.