Fado — De ziel van Portugal

De Fado (van het Latijnse „fatum" — lot) is meer dan muziek — het is de ultieme emotionele uitdrukking van Portugal en sinds 2011 UNESCO-werelderfgoed. Wie Portugal wil begrijpen, moet de Fado horen — niet in een toeristische diner-show, maar in een echte Casa de Fado, waar stilte heerst als de Fadista (zangeres) begint te zingen.

Lissabonse Fado

De klassieke Fado ontstond in de vroege 19e eeuw in de arme wijken van Lissabon — Alfama, Mouraria, Bairro Alto. Hij wordt gezongen door een solist(e), begeleid door de Guitarra Portuguesa (een twaalfsnarige citer-gitaar met peervormige klankkast) en een klassieke gitaar (Viola). De thema's zijn Saudade, verloren liefde, de zee, het lot en de wijk.

Amália Rodrigues (1920–1999) maakte de Fado wereldberoemd. Toen ze stierf, riep Portugal drie dagen van nationale rouw uit. Vandaag de dag dragen artiesten als Mariza, Ana Moura en Carminho de traditie naar de moderne tijd, terwijl Cristina Branco experimentele wegen bewandelt.

Fado de Coimbra

Minder bekend, maar even fascinerend: de Coimbra-Fado wordt uitsluitend door mannen gezongen — studenten van de oudste universiteit van Portugal. Hij is lyrischer en intellectueler dan de Lissabonse Fado en wordt staand gezongen, vaak 's nachts op de trappen van de universiteit. De traditie is nauw verbonden met de Republieken — studentenwoongemeenschappen die sinds de 19e eeuw bestaan.

Fado-etiquette

In een echt Fado-huis gelden ongeschreven regels: als de Fado begint, heerst er absolute stilte. Niet praten, niet rammelen, niet met de telefoon spelen. Wie deze regel overtreedt, wordt door andere gasten (en het personeel) terechtgewezen. Applaus komt pas aan het einde van het lied. Deze stilte is geen stijfheid — het is respect voor de kunst en het moment.