Geschiedenis van Maleisië

Het Maleisische schiereiland was al duizenden jaren een knooppunt van maritieme handel — tussen India, China, Arabië en de specerijarchipel. Al in de 1e eeuw na Christus vermeldden Indiase en Chinese bronnen het schiereiland als handelsstation.

Het keerpunt kwam rond 1400, toen de hindoe-prins Parameswara uit Sumatra vluchtte en het Sultanaat van Malakka stichtte. Onder Sultan Mansur Shah (1458–1477) groeide Malakka uit tot een van de belangrijkste havens ter wereld — Chinese, Indiase, Arabische en Zuidoost-Aziatische handelaren kwamen hier samen. De stad had op haar hoogtepunt 200.000 inwoners en controleerde de Straat van Malakka, een van de drukst bevaren waterwegen ter wereld.

Parameswara bekeerde zich tot de islam (en nam de naam Iskandar Shah aan), en met hem kwam de islam naar Zuidoost-Azië. De bekering was geen gedwongen bekering, maar een strategische beslissing: Moslimhandelaren uit Gujarat en Arabië brachten rijkdom, en de islam werd de religie van de heersers. Het Maleisische sultanaatsysteem, dat tot op heden in Maleisië bestaat (9 sultans regeren afwisselend als koning!), heeft zijn wortels in deze periode.

In 1511 veroverde de Portugees Afonso de Albuquerque Malakka — het einde van het sultanaat en het begin van 450 jaar Europese inmenging. De Portugezen bouwden het fort A Famosa (waarvan de ruïnes nog steeds in Malakka staan) en controleerden de specerijenhandel, maar konden de stad nooit tot oude bloei brengen.

In 1641 namen de Nederlanders Malakka over (samen met lokale bondgenoten) en bouwden de stad opnieuw op — de rode gebouwen op het Dutch Square in Malakka (Stadthuys, Christ Church) stammen uit deze tijd. De Nederlanders waren vooral geïnteresseerd in het specerijenmonopolie en verwaarloosden Malakka ten gunste van Batavia (Jakarta).

In 1786 stichtte de Britse Oost-Indische Compagnie een handelspost op Penang — Kapitein Francis Light kreeg het eiland van de Sultan van Kedah in ruil voor militaire bescherming (die de Britten nooit boden). In 1824 namen de Britten ook Malakka over, en in 1826 verenigden ze Penang, Malakka en Singapore tot de Straits Settlements.

In de 19e eeuw breidden de Britten hun invloed uit over het hele schiereiland — officieel als „adviseurs" van de Maleisische sultans, feitelijk als koloniale heersers. Ze brachten twee groepen mee die Maleisië voor altijd zouden veranderen: Chinese arbeiders voor de tinmijnen en Indiase arbeiders voor de rubberplantages. Deze etnische driedeling — Maleiers, Chinezen, Indiërs — vormt Maleisië tot op heden.

Op 31 augustus 1957 werd de Federatie Malaya onafhankelijk — Tunku Abdul Rahman riep op het Merdeka-plein in KL zeven keer „Merdeka!" (Vrijheid!) en werd de eerste premier. In 1963 sloten Sabah, Sarawak (op Borneo) en kortstondig Singapore zich aan — Maleisië was geboren. Singapore werd in 1965 weer uitgesloten (een scheiding die Lee Kuan Yew onder tranen aankondigde).

De jonge natie stond voor enorme uitdagingen: Op 13 mei 1969 braken in KL dodelijke etnische onlusten uit tussen Maleiers en Chinezen — het traumatische evenement dat Maleisië tot op heden vormt. Als reactie voerde de regering de NEP (New Economic Policy / Bumiputera-beleid) in: Een systeem van positieve discriminatie dat Bumiputera (Maleiers en inheemse volkeren) bevoordeelt bij universitaire toelatingen, bedrijfsdeelnemingen en vastgoed aankopen. De NEP is controversieel — het heeft een Maleisische middenklasse gecreëerd, maar ook spanningen tussen de etnische groepen aangewakkerd.

Onder premier Mahathir Mohamad (1981–2003, 2018–2020) onderging Maleisië een snelle modernisering: De Petronas Towers, het Formule 1-circuit in Sepang, de nieuwe hoofdstad Putrajaya en de industrialisatie naar het voorbeeld van de „Aziatische tijgers". Mahathir is de meest invloedrijke — en controversiële — figuur in de Maleisische geschiedenis: Visionair en autocraat, moderniseerder en criticus van het Westen.

In 2018 vond er een historische machtswisseling plaats: De 92-jarige Mahathir won de verkiezingen tegen de corrupte UMNO-regering van Najib Razak, die betrokken was bij het 1MDB-schandaal (het grootste financiële schandaal van Zuidoost-Azië — 4,5 miljard USD verduisterd). Najib werd in 2022 tot 12 jaar gevangenisstraf veroordeeld. De democratie van Maleisië is levendig — hoewel niet altijd zonder problemen.