De IJslandse keuken
De IJslandse keuken is ontstaan uit de nood van isolatie: Eeuwenlang moesten de IJslanders het doen met wat het eiland te bieden had — vis, lam, zuivelproducten en weinig groenten. Hieruit ontstond een keuken die vandaag de dag balanceert tussen traditionele overlevingsgerechten (sommige berucht) en een moderne Noordse gourmet scene die internationale aandacht trekt.
Lam — IJslands beste vlees
IJslands lam is een van de beste ter wereld. De schapen (meer dan 800.000 — twee keer zoveel als inwoners!) lopen de hele zomer vrij rond in de bergen en voeden zich met wilde kruiden, mos, bosbessen en gras. Het resultaat is een mals, licht wild vlees zonder de typische "schapenvleessmaak".
In september vindt de Réttir plaats — de traditionele schapeninzameling, waarbij hele dorpsgemeenschappen te paard de bergen in trekken om de schapen te verzamelen en aan de eigenaren toe te wijzen. Het is een van de meest authentieke culturele ervaringen van IJsland — toeristen kunnen soms deelnemen.
Lamsgerechten die je moet proberen:
- Kjötsúpa: Lamssoep met groenten — HET IJslandse comfortfood. In bijna elk restaurant en café (vanaf 2.500 ISK/17€)
- Hangikjöt: Gerookt lamsvlees, gerookt boven berkenhout of schapenmest (!). Dun gesneden op brood of als hoofdgerecht
- Lamskoteletten: Eenvoudig gegrild met kruiden — de kwaliteit van het vlees maakt specerijen bijna overbodig
- Svið: Gehele gestoofde schapenkop, in tweeën geserveerd. Ziet er angstaanjagend uit, maar is een traditioneel feestmaal. Het wangvlees en de ogen worden als delicatesse beschouwd
Vis & zeevruchten
IJsland leeft van de zee: Kabeljauw (Þorskur), Schelvis, Zeeduivel, Zalm en vooral Langoustine (Nephrops, een soort keizerkreeft) zijn alomtegenwoordig.
- Langoustinesoep: HET moet in elk visrestaurant. Romig, rijk, met grote stukken keizerkreeft. Het beste bij Sægreifinn in Reykjavík (2.800 ISK/19€)
- Plokkfiskur: "Gestampte vis" — een traditioneel comfortfood van gekookte vis, aardappelen, uien en bechamelsaus. Klinkt eenvoudig, smaakt heerlijk
- Harðfiskur: Gedroogde vis (meestal schelvis of kabeljauw) — IJslands traditionele snack. Dun als papier, wordt gegeten met gezouten boter. Rijk aan eiwit, perfect als wandelsnack. In elke supermarkt (vanaf 600 ISK/4€)
- Lundi (Papegaaiduiker): Ja, hij wordt gegeten. Het donkere vlees doet denken aan wild en wordt vaak gerookt of als carpaccio geserveerd. Ethisch omstreden, maar traditioneel
Hákarl — De beruchte gefermenteerde haai
Hákarl is het beruchtste gerecht van IJsland en een ultieme culinaire moedtest. Het betreft Groenlandse haai, die 6–18 maanden in de grond fermenteert. Waarom? Het vlees van de Groenlandse haai is vers zeer giftig (het bevat trimethylamineoxide en ureum), maar door de fermentatie wordt het gif afgebroken.
Het resultaat: Een doordringende ammoniakgeur, die doet denken aan een mix van oude kaas en schoonmaakmiddel, en een "bijzondere" smaak die moed vereist. Traditioneel wordt het weggespoeld met een shot Brennivín (Zwarte Dood — aardappelschnaps met karwij).
Waar proberen? Het goedkoopst en vrijblijvendst op de Kolaportið-vlooienmarkt (weekend) of in Café Loki naast de Hallgrímskirkja (Hákarl-proefset voor ca. 1.500 ISK). Moedig? Een klein stukje is genoeg — de meeste toeristen hebben niet meer nodig.
Skyr — IJslands superzuivelproduct
Skyr is IJslands nationale trots — een romig, eiwitrijk zuivelproduct dat tussen yoghurt en kwark in ligt (technisch: een verse kaas, gemaakt met stremsel en bacterieculturen). De Vikingen brachten het recept 1.100 jaar geleden mee, en het wordt nog steeds volgens traditioneel recept gemaakt.
Varianten: Naturskyr (puur, zuur), Bláberjaskyr (met bosbessen — de klassieker), Skyrcocktail (dun vloeibaar, als drankje), Skyrkaka (Skyr-taart, vergelijkbaar met cheesecake). Het beste met verse IJslandse bosbessen en een lepel suiker.
Pylsur — De IJslandse hotdog
Het onofficiële nationale gerecht: De IJslandse hotdog bestaat uit een mix van lam-, varkens- en rundvlees (het lamsvlees geeft de bijzondere smaak) en wordt geserveerd met vijf toppings: Gebakken uitjes (cronions), rauwe uien, zoete mosterd (pylsusinnep — een IJslandse creatie, zoeter dan Duitse mosterd), ketchup en remoulade.
Bestel „Eina með öllu" (een met alles) — dat is de standaardbestelling. De beroemdste kraam: Bæjarins Beztu Pylsur aan de haven in Reykjavík (sinds 1937). Bill Clinton bestelde daar in 2004 een — zonder mosterd. De IJslanders hebben hem dat nooit vergeven. Prijs: 590 ISK (4€).
IJslandse koffie
IJslanders drinken extreem veel koffie — het eiland behoort tot de top 3 landen wereldwijd qua koffieconsumptie per hoofd (ca. 9 kg per persoon/jaar). De koffiecultuur is uitstekend, met veel kleine branderijen. In veel accommodaties, tankstations en zelfs bankfilialen is er gratis refill-koffie — de IJslandse gastvrijheid.
