Cagliari & het zuiden

Cagliari (Sardijns: Casteddu) is een stad die je pas bij de tweede blik begrijpt — en dan laat ze je niet meer los. De hoofdstad van Sardinië (150.000 inwoners) strekt zich uit over zeven heuvels aan de Golf van Cagliari en verbindt 3.000 jaar geschiedenis met een modern, levendig stadsleven dat zich aangenaam onderscheidt van de toeristische monocultuur van andere mediterrane hoofdsteden.

Het hart is de Castello-wijk (ook Casteddu 'e Susu, „bovenste fort") — de middeleeuwse bovenstad, omgeven door Pisanische vestingmuren uit de 13e eeuw. Hier troont de Cattedrale di Santa Maria (13e eeuw, romaans-Pisaans, met een prachtige barokke façade), geflankeerd door de twee torens Torre di San Pancrazio en Torre dell'Elefante. Vanaf de Bastione di Saint Remy — een monumentaal terras op de oude stadsmuren — biedt zich een adembenemend panorama over de stad, de haven, de lagunes en de bergen in het achterland.

Onder het Castello strekt zich de Marina uit, de voormalige visserswijk, nu met kleine restaurants, wijnbars en de levendige Mercato di San Benedetto — de grootste overdekte markt van Italië na de Florentijnse hal. Op twee verdiepingen vind je vis, vlees, kaas, fruit en Sardijnse specialiteiten in een overvloed en versheid die het hart van elke foodie sneller doet kloppen. In de wijk Stampace liggen de vroegchristelijke necropolis van Tuvixeddu (de grootste Fenicische necropolis van het Middellandse Zeegebied) en gezellige trattoria's buiten de toeristenpaden.

Cagliari's verrassing: de flamingo's. In de lagune van Molentargius, direct aan de rand van de stad, leven het hele jaar door duizenden roze flamingo's — een surrealistisch beeld voor de stadssilhouet. De lagune is een Natura 2000-beschermd gebied en kan per fiets of te voet worden omringd. En dan is er nog de Spiaggia del Poetto: acht kilometer fijn zandstrand, direct aan de stad, met uitzicht op de markante rots Sella del Diavolo (Duivelszadel). In de zomer pulseert hier het strandleven tot laat in de nacht.

De Nuraghe Su Nuraxi in Barumini is het belangrijkste archeologische monument van Sardinië en sinds 1997 UNESCO-werelderfgoed. Het imposante torencomplex uit de bronstijd (ca. 1500 v. Chr.) is de best bewaarde en meest indrukwekkende van de meer dan 7.000 nuraghes op het eiland — en een van de meest fascinerende raadsels van de Europese prehistorie.

Het complex bestaat uit een centrale toren (oorspronkelijk meer dan 18 meter hoog, nu nog 14,1 m) en vier hoektorens, verbonden door massieve basaltmuren. Rondom het centrale complex ligt een dorp van tientallen ronde hutten — hier leefde een gemeenschap van enkele honderden mensen. De bouwstijl is verbluffend: Zware basaltblokken werden zonder mortel, alleen door nauwkeurig steenhouwwerk, opgestapeld tot kransgewelven die 3.500 jaar hebben overleefd. De nuraghische beschaving had geen schrift, geen bekende naam en liet geen schriftelijke verslagen achter — hun architectuur spreekt voor zich.

Een bezoek is alleen mogelijk met een gegidste rondleiding (elke 30 min., ca. 45 min., ook in het Engels). De gidsen zijn uitstekend en brengen de stenen tot leven. Het naburige Centro Giovanni Lilliu vult het bezoek aan met een modern museum dat de nuraghische cultuur op een inzichtelijke manier uitlegt — van de beroemde Bronzetti (kleine bronzen figuren van krijgers, priesters en dieren) tot de handelsrelaties met Feniciërs en Myceners.

Barumini zelf is een slaperig dorp in het Marmilla-heuvellandschap, ongeveer 60 km ten noorden van Cagliari. In de omgeving liggen andere nuraghes (Nuraghe Arrubiu bij Orroli — de grootste van het eiland met 5 torens) en het fascinerende Giara di Gesturi: een basaltplateau waar de laatste wilde paarden van Sardinië (Cavallini della Giara) in vrijheid leven. In de lente is de Giara een bloemenzee met tijdelijke meren — een magische plek.

De Costa del Sud (zuidkust) is het tegenbeeld van Sardinië's Costa Smeralda: In plaats van glamour en jachten vind je hier wilde, afgelegen baaien, turquoise water, geurige macchia en een handvol kleine badplaatsen die hun charme hebben behouden. De kust tussen Chia en Teulada behoort tot de mooiste en meest ongerepte delen van het hele eiland.

Chia is de ster van de zuidkust: Meerdere baaien met poederachtig wit zand, kristalhelder water en de overblijfselen van een Spaanse wachttoren (Torre di Chia) op een landtong vormen een ansichtkaartdecor. Het Spiaggia Su Giudeu is het bekendste strand — een voorgelegen zandbank die bij eb te voet bereikbaar is. Daarachter ligt een lagune waar flamingo's nestelen. De Cala Cipolla ernaast is kleiner en intiemer, omgeven door jeneverbes en pijnbomen.

Verder naar het westen wordt de kust wilder: Tuerredda is een halvemaanvormige baai met onwerkelijk turquoise water, die vaak wordt genoemd als een van de mooiste stranden van Italië. Het voorliggende Isola di Tuerredda is per kano of zwemmend bereikbaar. Vanaf hier wordt de kustweg SP71 een panoramaroute: Ze slingert door macchia en pijnboombossen, langs afgelegen baaien en militaire gebieden (Capo Teulada — afgesloten, maar de stranden ervoor zijn toegankelijk), tot aan Sant'Anna Arresi.

Ten oosten van Cagliari lokt de Costa Rei met een tien kilometer lang zandstrand en de fotogenieke rotsnaald Scoglio di Peppino. De kust hier is gezinsvriendelijker en minder wild dan het zuidwesten, maar het water is net zo helder en de stranden zijn uitgestrekt genoeg om zelfs in de zomer een rustig plekje te vinden.

Nora, 35 km ten zuidwesten van Cagliari, is de oudste stad van Sardinië — gesticht door de Fenicische in de 8e eeuw v. Chr. en later uitgebreid door Carthagers en Romeinen. De opgraving ligt spectaculair op een landtong, aan drie zijden omgeven door de zee. De overblijfselen omvatten een Romeins theater (het enige op Sardinië, nog steeds in gebruik voor voorstellingen), mozaïeken, thermen, een tempel en delen van de Fenicische Tofet (heiligdom). Voor Nora werd de beroemde Stele van Nora gevonden — de oudste Fenicische inscriptie in het westelijke Middellandse Zeegebied, die voor het eerst de naam „Sardinië" (SRDN) vermeldt.

De Lagune van Nora (Laguna di Nora) is een milieueducatiecentrum dat begeleide kajaktochten, snorkelervaringen en rondleidingen door het moerasgebied met flamingo's, aalscholvers en zilverreigers aanbiedt — ideaal voor gezinnen. Het strand van Nora direct naast de opgraving is klein, maar schilderachtig, met uitzicht op de ruïnes en de Normandische toren.

Sant'Antioco, het vierde grootste eiland van Italië, is via een Romeinse brug verbonden met het Sardijnse vasteland — de oudste nog berijdbare brug van het Middellandse Zeegebied. De gelijknamige stad heeft een sfeervolle haven, de vroegchristelijke basiliek met catacomben (5e–6e eeuw) en het fascinerende Museo Etnografico, dat de traditionele levenswijze van vissers en wevers documenteert. In het zuiden van het eiland ligt de Spiaggia di Cala Lunga — een prachtige strand met fijn zand en turquoise water, verrassend rustig zelfs in augustus.

Het naburige Isola di San Pietro (bereikbaar per veerboot vanaf Calasetta, 30 min., 5€) is een culinaire geheime tip: De bewoners stammen af van Ligurische koraalvissers uit Tabarka (Tunesië) en spreken een eigen dialect (Tabarchino). In Carloforte, de enige plaats op het eiland, draait alles om de tonijnvangst — de Mattanza (rituele tonijnvangst) vindt elk jaar in mei/juni plaats, en de verse Tonno di Carloforte is een delicatesse. Daarnaast zijn er wilde kustlandschappen, afgelegen baaien en een sfeer die meer doet denken aan een Ligurisch vissersdorp dan aan Sardinië.