Geschiedenis — Van Lutetia tot Lichtstad

De geschiedenis van Parijs begint met de Parisii, een Keltische stam die in de 3e eeuw v.Chr. op het Île de la Cité woonde. De Romeinen veroverden de nederzetting in 52 v.Chr. en noemden het Lutetia: een kleine provinciestad met thermen (vandaag zichtbaar onder het Musée de Cluny), een forum en een amfitheater (Arènes de Lutèce, nog te bezichtigen in het 5e arrondissement).

Middeleeuwen — Opkomst tot metropool

• 508: De Frankische koning Clovis maakte Parijs tot hoofdstad van het Frankische Rijk.
• 1163–1345: Bouw van Notre-Dame — het meesterwerk van de gotiek.
• 1253: Robert de Sorbon stichtte de Sorbonne — Parijs werd het intellectuele centrum van Europa.
• 1429: Jeanne d'Arc probeerde (tevergeefs) Parijs van de Engelsen te bevrijden.

In de middeleeuwen groeide Parijs uit tot de grootste stad van Europa — 200.000 inwoners in de 14e eeuw, meer dan Londen of Rome. Het Île de la Cité was het religieuze centrum (Notre-Dame), de linkeroever (Rive Gauche) het intellectuele (Sorbonne), de rechteroever (Rive Droite) het economische (Les Halles, markten).

De Franse Revolutie (1789)

Op 14 juli 1789 bestormde het Parijse volk de Bastille — een gevangenis die een symbool van koninklijke willekeur was geworden. De Franse Revolutie veranderde niet alleen Frankrijk, maar de wereld: mensenrechten, afschaffing van de monarchie, scheiding van kerk en staat. De Parijse locaties: de Bastille (vandaag een plein met de Julizuil), de Place de la Concorde (waar Lodewijk XVI en Marie-Antoinette werden geguillotineerd), het Palais des Tuileries (vernietigd in 1871) en de Conciergerie op het Île de la Cité (de revolutionaire gevangenis, nu een museum).

Napoleon (1799–1815)

Napoleon Bonaparte kroonde zichzelf in 1804 tot keizer — en maakte van Parijs het centrum van een imperium dat half Europa omvatte. Hij liet monumentale sporen na in de stad: de Arc de Triomphe (voltooid in 1836), de Rue de Rivoli, het Canal Saint-Martin, de Vendôme-zuil en het Louvre als openbaar museum. Napoleons graf onder de gouden koepel van de Invalides is een van de indrukwekkendste monumenten van de stad.

Baron Haussmann (1853–1870)

Georges-Eugène Haussmann transformeerde Parijs in opdracht van Napoleon III van een middeleeuwse stad in de moderne metropool die we vandaag kennen: Brede boulevards doorsneden het doolhof van de oude stad (ook om barricades te bemoeilijken), uniforme Haussmann-gevels (lichte kalksteen, zinken daken, balkons op de 2e en 5e verdieping) bepaalden het stadsbeeld, en royale parken (Bois de Boulogne, Buttes-Chaumont) creëerden groene longen. De riolering, de watervoorziening en de gasverlichting maakten van Parijs de modernste stad ter wereld — en gaven het de bijnaam „Ville Lumière" (Stad van de Lichten).

Belle Époque (1871–1914)

De periode tussen de Frans-Duitse Oorlog en de Eerste Wereldoorlog was pure Parijse glans: De Eiffeltoren (1889), het Moulin Rouge (1889), de eerste metrolijn (1900), de wereldtentoonstellingen (1889, 1900), de impressionisten, de jugendstil-architectuur (Art Nouveau) — Parijs was het centrum van de wereld. Toulouse-Lautrec schilderde in Montmartre, Debussy componeerde, Sarah Bernhardt speelde theater.

Twee Wereldoorlogen

In de Eerste Wereldoorlog (1914–1918) werd Parijs bedreigd door Duitse troepen, maar nooit veroverd — de Slag aan de Marne (40 km verderop) redde de stad. In de Tweede Wereldoorlog bezetten Duitse troepen Parijs op 14 juni 1940. Vier jaar bezetting volgden — deportaties, collaboratie en verzet. Op 25 augustus 1944 bevrijdde generaal Leclerc met de 2e Pantserdivisie Parijs — Hitler had bevolen de stad te vernietigen, maar generaal-majoor Dietrich von Choltitz weigerde het bevel. Parijs bleef ongeschonden.

Heden

De Mei-onrusten van 1968 schokten Parijs en de wereld — studentenopstand, barricades in het Quartier Latin, algemene staking. De geest van '68 beïnvloedt tot op de dag van vandaag het politieke zelfbeeld van de Parijzenaren. In de afgelopen decennia: het Centre Pompidou (1977), de piramide van het Louvre (1989), de Grande Arche de la Défense, het Musée du Quai Branly, de Philharmonie — Parijs blijft bouwen. De Olympische Spelen 2024 brachten een nieuwe impuls: gerenoveerde sportfaciliteiten, nieuwe fietspaden, de Seine weer schoon genoeg om in te zwemmen.