Oude architectuur — de drie zuilenorden

De Griekse architectuur heeft de westerse bouwkunst zo fundamenteel beïnvloed dat haar vormentaal nog steeds alomtegenwoordig is — van het Witte Huis in Washington tot de Brandenburger Tor in Berlijn. Centraal staan de drie zuilenorden:

Dorische orde

De oudste en strengste vorm (vanaf ca. 600 v. Chr.). Zuilen zonder basis, met cannelures (groeven) en een eenvoudig kapiteel (abacus + echinus). De Parthenon op de Akropolis is het volmaaktste voorbeeld — en een meesterwerk van optische illusie: de zuilen zijn licht naar binnen hellend, de basis is licht gewelfd, zodat alles recht lijkt. Andere voorbeelden: Tempel van Aphaia op Aegina, Hera-tempel in Olympia, Poseidon-tempel bij Kaap Sounion.

Ionische orde

Eleganter, slanker, met voluten (spiraalvormige krullen) aan het kapiteel. Het Erechtheion op de Akropolis met zijn beroemde kariatiden (zuilen in vrouwengedaante) is het bekendste voorbeeld. De Ionische orde werd vooral in Klein-Azië en de Ionische eilanden gebruikt.

Korinthische orde

De jongste en meest gedetailleerde — het kapiteel is versierd met acanthusbladeren. Het Olympieion (Tempel van de Olympische Zeus) in Athene toont haar in volle pracht: 104 zuilen van 17 m hoog (15 staan er nog). De Romeinen hielden van de Korinthische orde en verspreidden haar over het hele rijk.

Oude theaters

De Griekse uitvinding van het theater bracht een eigen architectuurvorm voort: halfronde zitplaatsen (Theatron), die zich aan berghellingen vastklampen, met Orchestra (speelvlak) en Skene (toneelwand). Het Theater van Epidaurus (4e eeuw v. Chr.) is het akoestische wonder van de oudheid — op de bovenste rijen (14.000 plaatsen!) hoort men een munt die op het podium valt. Het wordt nog steeds gebruikt voor uitvoeringen (Athens & Epidaurus Festival, elke zomer).

Andere belangrijke oude theaters: Delphi (met uitzicht over de vallei), Dodona (oudste van Griekenland), Philippi, het Dionysostheater in Athene (geboorteplaats van het theater).