Geschiedenis & Renaissance

Florence werd in 59 v. Chr. gesticht als Romeinse kolonie Florentia — „de Bloeiende". Maar de heuvel van Fiesole was al eeuwen eerder een Etruskisch centrum. De Romeinse stad lag aan de Via Cassia en had een forum (nu Piazza della Repubblica), een amfitheater en thermen. Na de val van Rome werd Florence geregeerd door Goten, Byzantijnen en Longobarden, totdat de stad in de 11e eeuw als vrije gemeente opbloeide.

Guelfen en Ghibellijnen

In de 12e en 13e eeuw werd Florence verscheurd door de machtsstrijd tussen Guelfen (pausgezind) en Ghibellijnen (keizergezind) — familievetes, straatgevechten en verbanningen waren aan de orde van de dag. Dante Alighieri was een Guelf — toen de Guelfen zich splitsten in Zwarte en Witte, belandde Dante aan de verliezende kant en werd in 1302 uit Florence verbannen. Hij keerde nooit terug en stierf in 1321 in Ravenna. De „Goddelijke Komedie" is ook een werk van ballingschap en verlangen naar Florence.

Het Tijdperk van de Lakenhandel

De rijkdom van Florence was gebaseerd op wol en zijde. Het gilde van de wolwevers (Arte della Lana) en de bankiers maakten de stad in de 13e–14e eeuw tot een van de rijkste van Europa. De Florijn (Fiorino d'oro) werd de leidende valuta van de Europese handel — het equivalent van de dollar in de Middeleeuwen.

Geen enkele familie heeft een stad zo gevormd als de Medici Florence. Gedurende drie eeuwen (ca. 1400–1737) bepaalden zij het lot van de stad — als bankiers, politici, pausen en de grootste kunstmecenassen in de geschiedenis.

Cosimo de Oudere (1389–1464)

Cosimo de' Medici — bijgenaamd „il Vecchio" (de Oude) — was de grondlegger van de Medici-heerschappij. Hij controleerde het grootste bankennetwerk van Europa en gebruikte zijn rijkdom om de beste kunstenaars, filosofen en architecten naar Florence te halen. Hij financierde Brunelleschi, liet het Palazzo Medici-Riccardi bouwen en stichtte de Platonische Academie, die de oude Griekse kennis nieuw leven inblies. Zijn motto: „Elke schilder schildert zichzelf" — Cosimo schilderde Florence als het centrum van de wereld.

Lorenzo il Magnifico (1449–1492)

Lorenzo de' Medici — „de Prachtige" — was het gouden hoogtepunt: dichter, diplomaat, bankier en mecenas, die Botticelli, de jonge Michelangelo en Leonardo in zijn paleis uitnodigde. Onder Lorenzo beleefde Florence zijn culturele bloeiperiode — de Hoogrenaissance. Hij overleefde in 1478 de Pazzi-samenzwering (zijn broer Giuliano werd in de kathedraal vermoord) en regeerde Florence met een mix van charme, sluwheid en machtspolitiek. Zijn dood in 1492 markeerde het einde van het gouden tijdperk.

Savonarola en de IJdelheidsverbranding

Na Lorenzo's dood nam de Dominicaanse monnik Girolamo Savonarola de controle over. Hij predikte tegen corruptie en luxe en organiseerde de beruchte „IJdelheidsverbranding" (1497) op de Piazza della Signoria: schilderijen, boeken, spiegels, cosmetica en luxe goederen werden verbrand. Een jaar later werd Savonarola zelf op dezelfde plek opgehangen en verbrand. Een bronzen plaquette op de grond markeert de plek.

De late Medici en het einde

Latere Medici werden groothertogen van Toscane (vanaf 1537) en leverden twee pausen: Leo X. (die Maarten Luther excommuniceerde) en Clemens VII. (die de Plundering van Rome in 1527 overleefde). De laatste Medici, Anna Maria Luisa de' Medici, schonk in 1743 de gehele kunstcollectie van de familie aan de stad Florence — op voorwaarde dat niets ooit de stad zou verlaten. Dit „Patto di Famiglia" is de reden waarom Florence vandaag de dag nog al zijn kunstschatten bezit.

De Renaissance (Rinascimento) — de „wedergeboorte" van de antieke cultuur — begon niet toevallig in Florence. Verschillende factoren kwamen samen die deze stad tot de geboorteplaats van de moderne tijd maakten:

• Geld: Florence was een van de rijkste steden van Europa. De bankiers (voorop de Medici) hadden het kapitaal om kunstenaars en geleerden te financieren.
• Concurrentie: De gilden, families en kerken streden om de beste kunstwerken — een competitie die de kwaliteit tot ongekende hoogten dreef. De beroemde wedstrijd om de deuren van het Baptisterium (1401) tussen Brunelleschi en Ghiberti wordt beschouwd als het startschot van de Renaissance.
• Vrijheid: Florence was een republiek (althans nominaal) — met een burgerlijke cultuur die individualisme en innovatie bevorderde.
• Antieke kennis: Na de val van Constantinopel (1453) brachten Griekse geleerden antieke teksten naar Florence. De Platonische Academie van de Medici vertaalde Plato, Aristoteles en Plotinus in het Latijn.
• Genieën: In geen enkele andere stad en geen enkele andere periode leefden en werkten zoveel genieën tegelijkertijd: Brunelleschi, Donatello, Masaccio, Botticelli, Leonardo, Michelangelo, Raffael — allemaal in Florence, binnen 150 jaar.

De Florentijnse Renaissance veranderde alles: de kunst (perspectief, anatomie, individuele portretten), de architectuur (terugkeer naar antieke vormen), de wetenschap (Galileo!), de politiek (Machiavelli!) en de filosofie (humanisme). De moderne wereld begint in Florence.