Venetianen, Ottomanen & Vrijheidsstrijd

Byzantijnse tijd (395–1204)

Na de splitsing van het Romeinse Rijk behoorde Kreta meer dan 800 jaar tot het Byzantijnse Rijk. In de 9e eeuw veroverden Saraceense piraten het eiland (827–961) en stichtten „Rabdh el-Khandaq" (Fortgracht) — het huidige Heraklion. De herovering door de Byzantijnse generaal Nikephoros Phokas in 961 was een van de meest dramatische gebeurtenissen van de vroege middeleeuwen.

Venetiaanse heerschappij (1204–1669)

Na de Vierde Kruistocht viel Kreta aan Venetië — het begin van 465 jaar Venetiaanse heerschappij, die het eiland grondig vormde. De Venetianen noemden Kreta „Regno di Candia" (Koninkrijk Candia) en maakten het tot het juweel van hun Middellandse Zee-imperium:

• Architectuur: De Venetiaanse havens van Chania en Rethymno, het fort Koules in Heraklion, de Fortezza van Rethymno, talloze stadspaleizen, loggia's en fonteinen — ze stammen allemaal uit deze periode.
• Kunst: De Kretische School van iconenschilderkunst bloeide onder Venetiaanse invloed. Haar beroemdste vertegenwoordiger: Domenikos Theotokopoulos — beter bekend als El Greco, geboren in 1541 in Heraklion.
• Taal: Het Kretische epos „Erotokritos" van Vitsentzos Kornaros (rond 1600) — de belangrijkste poëzie van de Kretische renaissance, een liefdesepos in verzen, dat nog steeds op Kreta wordt gereciteerd.

Ottomaanse heerschappij (1669–1898)

Na een 21-jarige belegering (1648–1669) — de langste belegering in de geschiedenis — viel Heraklion aan de Ottomanen. De Venetiaanse christenen verlieten de stad, moskeeën werden gebouwd, en Kreta verzonk in een donkere tijd. Maar de Kretenzers bleven onophoudelijk in opstand komen: Meer dan 30 opstanden in 230 jaar, de bekendste in 1866, toen 900 Kretenzers zichzelf in het Klooster Arkadi opbliezen in plaats van zich over te geven. Het bloedbad wekte internationale verontwaardiging en maakte de „Kretische kwestie" tot een Europees thema.

Autonomie en vereniging met Griekenland

1898 werd Kreta autonoom (onder een Griekse prins als gouverneur), 1913 verenigde het eiland zich officieel met Griekenland. De Kretische politicus Eleftherios Venizelos (uit Chania) werd premier van Griekenland en een van de belangrijkste staatslieden van de 20e eeuw. In de Tweede Wereldoorlog was Kreta het toneel van de beroemde Slag om Kreta (mei 1941): Duitse parachutisten landden bij Maleme, Rethymno en Heraklion en veroverden het eiland ondanks verbitterde weerstand van de bevolking — een traumatisch hoofdstuk dat tot op de dag van vandaag in het geheugen van de Kretenzers leeft.