Geschiedenis van Canada

Lang voordat de eerste Europeanen kwamen, leefden de First Nations, Inuit en Métis al minstens 15.000 jaar op het grondgebied van het huidige Canada. Meer dan 600 verschillende gemeenschappen met tientallen taalfamilies — van de Haida aan de Pacifische kust (beroemd om hun monumentale totempalen) tot de Cree in de prairies en de Inuit in het noordpoolgebied.

De eerste Europese bezoekers waren Vikingen: Rond het jaar 1000 landde Leif Erikson in L'Anse aux Meadows op Newfoundland — de enige bevestigde Noorse nederzetting in Noord-Amerika, 500 jaar voor Columbus. De nederzetting werd na enkele jaren verlaten.

In 1497 bereikte de Italiaanse zeevaarder Giovanni Caboto (John Cabot) in opdracht van de Engelse kroon Newfoundland. In 1534 verkende Jacques Cartier de Saint Lawrence-rivier en claimde het land voor Frankrijk — hij noemde het „Canada", afgeleid van het Irokezen-woord „kanata" (dorp). In 1608 stichtte Samuel de Champlain Québec City — de eerste permanente Franse nederzetting in Noord-Amerika.

De koloniale geschiedenis van Canada wordt gekenmerkt door de strijd tussen Frankrijk en Groot-Brittannië om de heerschappij over Noord-Amerika. Nieuw-Frankrijk (Nouvelle-France) strekte zich uit van de Saint Lawrence-rivier tot Louisiana, terwijl de Britten de Atlantische kust en de Hudson Bay controleerden. De pelshandel — vooral bevervellen — was de motor van de kolonisatie: De Hudson's Bay Company (opgericht in 1670, tegenwoordig warenhuisketen „The Bay") en de Franse Coureurs des bois (boslopers) concurreerden om de gunst van de inheemse handelspartners.

In 1759 viel de beslissing: In de Slag op de Abrahamvlakte (Plains of Abraham) voor Québec City versloegen de Britten onder generaal Wolfe de Fransen onder Montcalm. Beide generaals stierven in de slag. Met het Verdrag van Parijs (1763) viel heel Nieuw-Frankrijk aan Groot-Brittannië. Maar de Franse cultuur overleefde: De Quebec Act van 1774 garandeerde de Franstalige Canadezen het behoud van hun taal, burgerlijk recht en katholieke religie — een compromis dat Canada tot op de dag van vandaag kenmerkt.

Op 1 juli 1867 werd Canada door de British North America Act een zelfstandig Dominion — een soort onafhankelijke staat binnen het Britse Rijk. De vier oprichtende provincies: Ontario, Québec, Nova Scotia en New Brunswick. Tot 1949 kwamen de overige provincies erbij (Newfoundland als laatste).

De weg van Canada naar volledige onafhankelijkheid was typisch Canadees: geen oorlog, geen revolutie, maar een langzaam, beleefd proces. In 1931 verkreeg Canada met het Statuut van Westminster de feitelijke onafhankelijkheid. Pas in 1965 kreeg het land zijn eigen vlag (het esdoornblad — na een verhitte discussie!). En pas in 1982 werd de grondwet volledig „gepatrieerd" — tot die tijd had Canada theoretisch de instemming van het Britse parlement nodig voor grondwetswijzigingen.

De grote thema's van het moderne Canada:

• Tweetaligheid: In 1969 werd de Official Languages Act aangenomen — Engels en Frans zijn sindsdien gelijkwaardige officiële talen op federaal niveau. De spanningen tussen het Franstalige Québec en de Engelstalige rest van Canada leidden in 1980 en 1995 tot referenda over de onafhankelijkheid van Québec — in 1995 mislukte de afscheiding met slechts 50,6% tegen 49,4%. Een van de krapste resultaten in de geschiedenis.
• Multiculturalisme: In 1971 werd Canada het eerste land ter wereld dat multiculturalisme tot officieel regeringsbeleid maakte. Vandaag de dag is meer dan 20% van de bevolking in het buitenland geboren — Toronto is de meest multiculturele stad ter wereld.
• Verwerking van de koloniale geschiedenis: De Residential Schools — een systeem van internaten waarin inheemse kinderen gedwongen van hun families werden gescheiden en „geassimileerd" werden (1883–1996!) — vormen het donkerste hoofdstuk van Canada. De Truth and Reconciliation Commission (2015) documenteerde de mishandelingen en noemde het systeem een „culturele genocide". De ontdekking van kindergraven bij voormalige Residential Schools sinds 2021 heeft het land diep geschokt.