Bijzonderheden van het Tico-Spaans

Het „-tico" in plaats van „-tito"

De Ticos hebben hun bijnaam te danken aan een taalkundige eigenaardigheid: Waar andere Spaanstalige landen het verkleinwoord „-tito" of „-cito" gebruiken, zeggen de Ticos „-tico". Een klein moment is geen „momentito", maar een „momentico". Een klein ding is geen „chiquitito", maar een „chiquitico". Dit klinkt voor andere Spaanstaligen schattig en eigenaardig — en heeft de Ticos hun naam gegeven.

„Usted" in plaats van „Tú"

In de meeste Spaanstalige landen is „Tú" (jij) de informele aanspreekvorm. In Costa Rica gebruikt men in plaats daarvan bijna altijd „Usted" — zelfs onder vrienden, in de familie en met kinderen. Ouders zeggen „Usted" tegen hun kinderen, geliefden tegen hun partners. Dit klinkt voor Spanjaarden of Mexicanen bizar formeel, maar is in Costa Rica gewoon normaal. In zeer informele situaties (onder jongeren, in de slang) hoort men „Vos" — een Centraal-Amerikaanse werkwoordsvorm die een eigen hoofdstuk zou zijn.

Adressen-systeem: Geordende chaos

Costa Rica heeft geen straatnamen en huisnummers in de traditionele zin. Adressen worden relatief ten opzichte van herkenningspunten gegeven: „200 meter ten noorden van de oude Mango-fabriek, 100 meter naar het westen" is een typisch adres. Het probleem: De „oude Mango-fabriek" werd 20 jaar geleden gesloopt, maar het adres blijft bestaan.

Dit leidt tot curieuze situaties: Bezorgers bellen standaard van tevoren, GPS helpt slechts beperkt, en „¿Dónde queda?" (Waar is dat?) gevolgd door een 5-minuten durende uitleg met veel gebaren is dagelijkse kost. Waze (niet Google Maps!) is de beste navigatie-app voor Costa Rica.

Mekatelyu — De Creoolse taal van de Cariben

Aan de Caribische kust spreekt een deel van de bevolking Mekatelyu (van „make I tell you" — Laat me je vertellen) — een Engels Creools met Jamaicaanse wortels, Spaanse leenwoorden en eigen grammatica. In Puerto Viejo en Cahuita hoor je het op straat. Enkele uitdrukkingen:

• Wha' happen? — Wat is er aan de hand? (Begroeting)
• Everyting cool — Alles in orde
• Big up — Respect / Dank je
• Irie — Goed, ontspannen (Jamaicaans)

Pura-Vida-gebruik

„Pura Vida" kan in elke denkbare situatie worden gebruikt:

• Als begroeting: „¡Pura Vida, mae!"
• Als antwoord op „Hoe gaat het met je?": „Pura Vida!"
• Als bedankje: „Pura Vida."
• Als instemming: „¿Nos vemos a las 8?" — „¡Pura Vida!"
• Als afscheid: „¡Pura Vida!"
• Als beoordeling: „¿Cómo estuvo la comida?" — „¡Pura Vida!"

In feite vervangt het 50% van de Spaanse woordenschat. Als je niet weet wat je moet zeggen: „Pura Vida" is altijd goed.