Geschiedenis van Australië

De Aboriginal Australians vormen de oudste continu bestaande cultuur van de mensheid — minstens 65.000 jaar ononderbroken bewoning, waarschijnlijk nog langer. Ter vergelijking: De oudste Europese grotschilderingen zijn 40.000 jaar oud, de piramides 4.500 jaar.

Voor de Europese komst leefden naar schatting 750.000 tot 1 miljoen Aboriginal People in meer dan 500 verschillende naties, elk met hun eigen taal, kunst, wetten en territorium. Ze vormden geen homogene cultuur, maar waren net zo divers als de volkeren van Europa — van het tropische regenwoud in Queensland tot de woestijn van het Red Centre en de gematigde kusten in het zuiden.

De Dreamtime (Tjukurpa)

Centraal in de Aboriginal-cultuur staat de Dreamtime (droomtijd) — het spirituele geloofssysteem dat de schepping van de wereld, de natuurwetten en de relatie tussen mens en land verklaart. In de Dreamtime creëerden machtige voorouderlijke wezens (de „scheppingsgeesten") het land, de dieren en de mensen. Uluru, Kata Tjuta, de MacDonnell Ranges — allemaal zijn het fysieke manifestaties van deze scheppingsverhalen.

De Dreamtime is geen verleden — het is een altijd durend nu, dat het heden doordringt. De Songlines (zanglijnen) zijn onzichtbare wegen over het continent, langs welke de scheppingsgeesten wandelden. Wie de liederen kent, kan zonder kaart door Australië navigeren — een GPS-systeem dat 65.000 jaar voor de satelliet bestond.

Duurzaam leven

Aboriginal People beoefenden vuurbeheer (gecontroleerd afbranden van ondergroei), dat het landschap vormde en bosbranden voorkwam — een techniek die Australië nu pas weer herontdekt. Ze ontwikkelden de boemerang (niet alleen voor de jacht, maar ook als muziekinstrument en graafwerktuig) en de didgeridoo (het oudste blaasinstrument ter wereld, meer dan 40.000 jaar oud).

Op 26 januari 1788 landde kapitein Arthur Phillip met de First Fleet — 11 schepen met 778 veroordeelden, 252 mariniers en bemanning — in Sydney Cove. Australië werd de strafkolonie van Groot-Brittannië, een gigantische gevangenis aan de andere kant van de wereld. De 26e januari is vandaag de nationale feestdag van Australië — en tegelijkertijd de meest omstreden dag van het land, omdat Aboriginal People het als „Invasion Day" beschouwen.

De Britse kroon verklaarde Australië tot „terra nullius" (niemandsland) — een juridische fictie die het bestaan van de Aboriginal-bewoners negeerde. De gevolgen waren catastrofaal:

• Ziekten: Pokken, griep, mazelen — de Aboriginal-bevolking kromp binnen enkele decennia met 80–90%.
• Verdrijving: Aboriginal People werden van hun land verdreven, in reservaten gedwongen en cultureel onderdrukt.
• Frontier Wars: Meer dan 150 jaar gewelddadige conflicten tussen kolonisten en Aboriginal People — naar schatting 20.000–60.000 Aboriginal-doden, die lange tijd uit de officiële geschiedenis werden gewist.
• Stolen Generations (1910–1970): Systematische ontvoering van Aboriginal-kinderen, die in blanke gezinnen of kerkelijke instellingen werden „opgevoed". Meer dan 100.000 kinderen werden van hun families gescheiden. In 2008 bood premier Kevin Rudd de officiële excuses aan.

Tussen 1788 en 1868 werden in totaal 162.000 veroordeelden naar Australië gedeporteerd — voor misdrijven variërend van diefstal tot politiek activisme. Veel Australiërs dragen dit erfgoed met trots: Een veroordeelde in de stamboom hebben wordt als eervol beschouwd.

De goudkoorts van de jaren 1850 veranderde Australië ingrijpend. De ontdekking van goud in Bathurst (NSW, 1851) en Ballarat (Victoria, 1851) veroorzaakte een massale migratie: Binnen 10 jaar verdrievoudigde de bevolking. Goudzoekers uit China, Ierland, Duitsland, Italië en de hele wereld stroomden toe. Melbourne werd de rijkste stad ter wereld — de weelderige Victoriaanse gebouwen getuigen daar nog steeds van.

De goudkoorts bracht ook democratische bewegingen voort: De Eureka Stockade (1854) in Ballarat — een gewapende opstand van de goudzoekers tegen oneerlijke licentiekosten — wordt beschouwd als de geboorte van de Australische democratie. De blauwe Eureka-vlag met het Zuiderkruis is tot op de dag van vandaag een symbool van verzet tegen onrecht.

Federatie (1901)

Op 1 januari 1901 verenigden de zes koloniën zich tot het Gemenebest van Australië — een federale staat naar het voorbeeld van de VS, met een grondwet die Britse en Amerikaanse elementen combineert. Canberra werd in 1913 als kunstmatige hoofdstad gesticht — een compromis tussen de rivalen Sydney en Melbourne.

De White Australia Policy (1901–1973)

Een van de donkerste kanten: De „Immigration Restriction Act" van 1901 beperkte de immigratie tot blanken. Aziaten, Pacific Islanders en anderen werden systematisch uitgesloten. Pas in 1973 schafte de Whitlam-regering dit racistische beleid af en opende Australië voor multiculturele immigratie — een beslissing die het land ingrijpend veranderde.

Modern Australië

Vandaag de dag is Australië een van de meest multiculturele landen ter wereld: Bijna 30% van de bevolking is in het buitenland geboren. Sydney en Melbourne zijn smeltkroezen met invloeden uit Azië, Europa, het Midden-Oosten en de Stille Oceaan. De Aboriginal-rechtenbeweging boekt langzaam vooruitgang — de Uluru Statement from the Heart (2017) roept op tot een „Voice to Parliament" (inheemse stem in het parlement).