Koffiehuiscultuur, Eten & Wijn

Het Weense koffiehuis is sinds 2011 UNESCO Immaterieel Cultureel Erfgoed — en terecht. Het is niet zomaar een café — het is een levensstijl: een plek waar je urenlang zit, kranten leest, schrijft, discussieert, rondhangt en het leven observeert. De Herr Ober (nooit „Kellner"!) brengt de koffie op een zilveren dienblad met een glas water — en niemand dringt je om te vertrekken of bij te bestellen. „De Weense gaan niet naar het koffiehuis om koffie te drinken — ze gaan om in het koffiehuis te zijn."

De belangrijkste koffiesoorten

• Melange: Wenen's standaardkoffie — espresso met opgeschuimde melk. Vergelijkbaar met cappuccino, maar meer Weens.
• Kleiner/Großer Brauner: Espresso (klein) of verlengde espresso (groot) met een scheutje melk.
• Kleiner/Großer Schwarzer: Espresso zonder melk — puur en sterk.
• Einspänner: Dubbele mokka in een glas, bekroond met een toef slagroom. De naam komt van de Einspänner-koetsiers, die de koffie met één hand konden drinken.
• Fiaker: Zwarte koffie met rum of kersenbrandewijn en slagroom. Genoemd naar de Fiaker-koetsiers.
• Kapuziner: Zwarte koffie met een vleugje slagroom — de kleur van de kapucijner pij.

De legendarische koffiehuizen

• Café Central (Herrengasse 14): Hier zaten Freud, Trotski, Peter Altenberg en Karl Kraus. Gewelfde plafonds, marmeren zuilen en een beeld van Peter Altenberg bij de ingang. Toeristisch, maar onweerstaanbaar. Melange: ca. 6€.
• Café Sperl (Gumpendorfer Straße 11): Het favoriete café van de Weense intellectuelen — authentieker dan het Central, minder toeristen, gepatineerde fluwelen banken en de beste sfeer van de stad. Zondags: Live pianomuziek.
• Café Hawelka (Dorotheergasse 6): De legendarische bohème-kroeg — krap, rokerig (vroeger), volgepropt met kunst en geschiedenis. Beroemd om de Buchteln (gevulde gistkoeken), die 's avonds vanaf 22 uur worden geserveerd.
• Demel (Kohlmarkt 14): De k.u.k. Hofzuckerbäckerei — geen Melange, maar taart: Sachertorte (de andere!), Dobostorte, Punschkrapfen. De vitrine is een verleiding in chocolade en suiker.

De Weense keuken is een spiegel van de multiculturele Habsburgse monarchie — Boheemse knoedels, Hongaarse goulash, Italiaanse invloeden en Oostenrijkse deugden smelten samen tot een unieke keuken die hartig, verfijnd en onweerstaanbaar is.

De belangrijkste gerechten

• Wiener Schnitzel: HET Oostenrijkse nationale gerecht. Kalfsvlees (geen varken — dat zou een „Wiener Schnitzel vom Schwein" zijn), dun geklopt, gepaneerd in bloem, ei en paneermeel en in geklaarde boter gebakken. De paneerlaag moet „souffleren" — golvend van het vlees loskomen. Daarbij: peterselieaardappelen en veenbessen. In een goed restaurant: 16–24€. De referentie: Figlmüller (Wollzeile 5) — Schnitzel dat over de rand van het bord hangt. Reserveren verplicht!
• Tafelspitz: Gekookt rundvlees met appelkren (mierikswortel) en bieslooksaus — Keizer Franz Joseph's favoriete gerecht. Hij at het naar verluidt elke dag. Het beste bij Plachutta. 18–28€.
• Goulash: De Weense versie van de Hongaarse Gulyás — langzaam gestoofd rundvlees in paprikasaus met semmelknödel of nockerl. In een Beisl: 12–16€.
• Sachertorte: Chocoladetaart met abrikozenjam en chocoladelaag — in 1832 door Franz Sacher voor Fürst Metternich uitgevonden. De strijd tussen Hotel Sacher en Demel om de „echte" Sachertorte is Weense folklore. Stuk: 8–9€.
• Kaiserschmarrn: Gescheurde pannenkoek met rozijnen, poedersuiker en pruimencompote. Genoemd naar Keizer Franz Joseph (nog een legende). Als hoofdgerecht of dessert. 10–14€.
• Apfelstrudel: Flinterdun strudeldeeg (je moet de krant erdoor kunnen lezen!), gevuld met appels, rozijnen, kaneel en paneermeel. Het lekkerst warm met vanillesaus. Stuk: 5–7€.
• Käsekrainer: De Weense braadworst met gesmolten kaas — geserveerd bij de worstenkraam met mosterd en brood. De Weense instelling voor 2 uur 's nachts. 4–5€.

Beisl — de ziel van Wenen

Een Beisl is Wenen's versie van de kroeg — een eenvoudige, vaak door een familie gerunde eetgelegenheid met donker hout, stamtafel, handgeschreven dagmenu en eerlijke Weense keuken. In een Beisl eet je Schnitzel, Goulash en Tafelspitz voor eerlijke prijzen — en ervaar je de Weense Schmäh (de subtiele Weense humor, die als belediging vermomde genegenheid is). Lunchmenu: 9–14€.

De Heurigen zijn Wenen's uniekste culinaire traditie — en de reden waarom Wenen de enige miljoenenstad ter wereld is met 700 hectare wijngaarden binnen de stadsgrenzen. Een Heuriger is een Buschenschank (Straußwirtschaft), waar de wijnmaker zijn eigen nieuwe wijn (de „Heurigen") schenkt — herkenbaar aan de Buschen (dennentak of strokrans) boven de ingang.

Hoe werkt een Heuriger?

Men gaat zitten — vaak onder wijnranken in de tuin, met uitzicht over de wijngaarden — en bestelt wijn (Viertel = 0,25l, vanaf 3,50€) en eten van het buffet: koude schotels met Liptauer (gekruide roomkaas), Verhackertes (spekspread), varkensgebraad, ham, salades en brood. Het eten haal je zelf, de wijn wordt gebracht.

De beste Heurigen-wijken

• Grinzing (19e district): Het bekendste Heurigen-dorp — toeristisch, maar sfeervol met uitzicht op de wijngaarden. Buslijn 38A vanaf Schottentor.
• Nussdorf (19e district): Rustiger en lokaler dan Grinzing — Wenen's oudste wijndorp met uitstekende Heurigen zoals Heuriger Mayer am Nussberg.
• Neustift am Walde (19e district): Prijs-kwaliteit kampioen — minder toeristen, dezelfde kwaliteit. Fuhrgassl-Huber en 10er Marie zijn instituten.
• Stammersdorf (21e district): Aan de andere kant van de Donau — het grootste wijnbouwgebied van Wenen, het minst toeristisch. Perfect voor een authentieke avond.

Weense wijnen

• Grüner Veltliner: Oostenrijks belangrijkste druivensoort — fris, peperig, veelzijdig. Bij de Heuriger als open wijn.
• Gemischter Satz: Weense specialiteit — verschillende druivensoorten, samen geteeld, samen geoogst en vergist. Sinds 2013 DAC (beschermde herkomst). Wenen's eigen wijn.
• Sturm: Vers vergiste most — alleen in september/oktober. Troebel, zoet, verraderlijk (het alcoholgehalte is hoger dan je denkt). Een must in het Heurigen-seizoen.