Geschiedenis

De geschiedenis van Wenen begint met de Romeinen: Rond 15 v. Chr. richtten zij het legioenskamp Vindobona op aan de Donau — strategisch gelegen aan de noordgrens van het rijk. Keizer Marcus Aurelius stierf hier in 180 n. Chr. Resten van het kamp zijn vandaag de dag nog te bezichtigen onder de Hohe Markt.

Babenbergers en stadsstichting

In de 12e eeuw maakten de Babenbergers Wenen tot hun residentie. In 1156 werd Oostenrijk tot hertogdom verheven, Wenen tot hoofdstad. Met het losgeld voor Richard Leeuwenhart (die in 1192 op de terugweg van de kruistocht in Wenen gevangen werd genomen) werden de stadsmuren gefinancierd.

De Habsburgers (1282–1918)

In 1282 namen de Habsburgers de heerschappij over Oostenrijk over — en behielden deze 636 jaar, tot het einde van de monarchie in 1918. Wenen werd de hoofdstad van een rijk dat zich tijdelijk uitstrekte van Spanje tot Hongarije, van de Nederlanden tot Kroatië. De belangrijkste heersers:

• Rudolf I. (1282): Grondlegger van de Habsburgse heerschappij in Oostenrijk.
• Maria Theresia (1740–1780): De „Landesmoeder" — hervormde het onderwijssysteem, breidde Schönbrunn uit en voerde de leerplicht in. Moeder van 16 kinderen, waaronder Marie Antoinette.
• Franz Joseph I. (1848–1916): 68 jaar keizer — de langste regeerperiode. Onder hem ontstond de Ringstraße, Wenen werd de cultuurhoofdstad van Europa. Zijn persoonlijke leven was tragisch: de moord op Sisi, de zelfmoord van zijn zoon Rudolf in Mayerling, de moord op zijn neef Franz Ferdinand in Sarajevo (aanleiding voor de Eerste Wereldoorlog).

De Turkse belegeringen

Twee keer stonden de Osmanen voor Wenen — en twee keer hield de stad stand:

• 1529: Sultan Süleyman de Prachtige belegerde Wenen met 120.000 man. De stad hield stand — dankzij de muren, het herfstweer en de moedige weerstand. Wenen werd het „Bolwerk van de Christendom".
• 1683: De tweede, dramatischere belegering — 200.000 Osmanen belegerden Wenen maandenlang. De redding kwam door een ontzettingsleger onder de Poolse koning Jan III. Sobieski. De legendarische slag bij de Kahlenberg beëindigde de Osmaanse expansie in Europa voor altijd. Weense koffiehuis-legende: De vluchtende Turken lieten zakken met koffiebonen achter — de oorsprong van de Weense koffiehuiscultuur (historisch betwist, maar een mooi verhaal).

Het Weense Congres (1814/15)

Na de nederlaag van Napoleon verzamelden de machthebbers van Europa zich in Wenen om de kaart van het continent opnieuw te tekenen. Het Weense Congres was ook een groot maatschappelijk evenement: „Het congres danst" — maandenlange bals, banketten en intriges in de Hofburg en de paleizen. Vorst Metternich orkestreerde een nieuwe Europese orde die 100 jaar standhield. De traditie van de Weense bals gaat terug naar deze tijd.

Weense Moderne (1890–1918)

Het Fin de Siècle was de gouden eeuw van Wenen — een explosie van creativiteit die de wereld veranderde: Gustav Klimt en Egon Schiele revolutioneerden de kunst, Otto Wagner en Adolf Loos de architectuur, Sigmund Freud de psychologie, Gustav Mahler en Arnold Schönberg de muziek, Ludwig Wittgenstein de filosofie. Wenen was een stad van 2 miljoen inwoners — multicultureel (Tsjechen, Hongaren, Joden, Polen) en intellectueel explosief.

Eerste Wereldoorlog & Interbellum

In 1918 eindigde de monarchie — van het Habsburgse Rijk werd een kleine republiek gemaakt, en Wenen was plotseling een te grote hoofdstad van een klein land. Het „Rode Wenen" van de jaren 1920 (sociaaldemocratisch stadsbestuur) creëerde opmerkelijke sociale projecten: gemeentewoningen (Karl-Marx-Hof), volksopleidingsinstellingen en een gezondheidssysteem dat wereldwijd een voorbeeld werd.

De Anschluss (1938)

Op 12 maart 1938 marcheerden de nazi's Oostenrijk binnen. Hitler sprak vanaf het balkon van de Hofburg tot 250.000 juichende Weense burgers. Wat volgde: de verdrijving en moord op de Joodse bevolking van Wenen (65.000 van de 200.000 Weense Joden werden vermoord), de vernietiging van een unieke intellectuele cultuur en zes jaar oorlog. Wenen werd in april 1945 door het Rode Leger bevrijd en tot 1955 door de vier geallieerden bezet — de stad was net als Berlijn in vier sectoren verdeeld.

Naoorlogse periode & EU

Het Staatsverdrag van 1955 herstelde de soevereiniteit van Oostenrijk — het legendarische „Oostenrijk is vrij!" van minister Figl op het balkon van het Belvedere. Oostenrijk verklaarde zich neutraal, trad in 1995 toe tot de EU (maar niet tot de NAVO) en Wenen werd een VN-locatie (naast New York en Genève). Vandaag de dag is Wenen een van de meest leefbare steden ter wereld — gevormd door het keizerlijke verleden, maar modern, groen en open naar de wereld.