Geschiedenis van Vietnam

Vietnam kijkt terug op een meer dan 4.000 jaar oude beschaving — de legende begint met de drakenkoning Lạc Long Quân en de feeënprinses Âu Cơ, uit wiens 100 eieren de Vietnamese natie ontstond.

De Chinese overheersing (111 v. Chr. – 939 n. Chr.)

Meer dan duizend jaar heerste China over Vietnam — een periode die het land diepgaand beïnvloedde: Confucianisme, mandarijnse administratie, Chinese schrift en boeddhisme werden geïntroduceerd. Tegelijkertijd vormde zich een sterk Vietnamees nationaal bewustzijn: Herhaaldelijk braken opstanden uit tegen de vreemde overheersing.

De beroemdste rebellen: De Trưng-zusters (40–43 n. Chr.), die een leger aanvoerden en kortstondig de onafhankelijkheid verwierven. Ze worden tot op de dag van vandaag als nationale heldinnen vereerd — straten, scholen en tempels dragen hun naam.

Onafhankelijkheid en bloeitijd (939–1802)

In 938 versloeg Ngô Quyền de Chinese vloot op de Bạch-Đằng-rivier en beëindigde de vreemde overheersing. Daarna volgden de grote Vietnamese dynastieën:

• Lý-dynastie (1009–1225): Oprichting van Hanoi (1010) als hoofdstad „Thăng Long" (opstijgende draak). Bouw van de Literatuurtempel (1070). Gouden eeuw van kunst en boeddhisme.
• Trần-dynastie (1225–1400): Drie keer afweer van de Mongoolse invasies van Kublai Khan — een moment van nationale trots, vergelijkbaar met de Slag bij Thermopylae.
• Lê-dynastie (1428–1789): Na een nieuwe Chinese bezetting bevrijdde Lê Lợi Vietnam in 1428. De legende van het teruggegeven zwaard bij het Hoàn-Kiếm-meer stamt uit deze tijd. De zuidelijke expansie begint.

In 1858 vielen Franse troepen Đà Nẵng binnen en begonnen met de kolonisatie van Vietnam. Tegen 1887 was heel Indochina (Vietnam, Laos, Cambodja) onder Franse controle. Vietnam werd in drie delen verdeeld: Tonkin (noorden), Annam (midden), Cochinchina (zuiden).

Wat de Fransen achterlieten

De koloniale erfenis is tot op de dag van vandaag zichtbaar:

• Architectuur: Koloniale gebouwen in Hanoi (Opera, Hoofdpostkantoor), HCMC (Notre-Dame, Stadhuis), Đà Lạt (villa's). Veel worden tegenwoordig gebruikt als hotels en musea.
• Eten: De Bánh Mì (baguette) en de koffie — beide geïntroduceerd door de Fransen, door de Vietnamezen geperfectioneerd.
• Taal: Talrijke Franse leenwoorden in het Vietnamees (phô mai = fromage = kaas).
• Schrift: Het Latijnse schrift (Chữ Quốc Ngữ) verving de Chinese karakters — ironisch genoeg een uitvinding van Franse missionarissen, die Vietnam de hoogste alfabetiseringsgraad van Zuidoost-Azië bezorgde.

Verzet

Het verzet tegen de Fransen was onvermoeibaar. Hồ Chí Minh (1890–1969) werd de sleutelfiguur: Hij richtte in 1941 de Việt Minh op, en op 2 september 1945 — na de Japanse capitulatie in de Tweede Wereldoorlog — riep hij op het Ba-Đình-plein in Hanoi de onafhankelijkheid van Vietnam uit. Zijn toespraak begon met de woorden van de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring: „Alle mensen zijn gelijk geschapen..."

Maar Frankrijk wilde zijn kolonie terug. De Eerste Indochina-oorlog (1946–1954) eindigde met de verpletterende Franse nederlaag bij Điện Biên Phủ op 7 mei 1954 — een van de belangrijkste veldslagen van de 20e eeuw, die het einde van het Franse koloniale rijk in Azië bezegelde.

De Vietnamoorlog — in Vietnam „Amerikaanse Oorlog" (Chiến tranh Mỹ) genoemd — is de meest traumatische episode van de recente geschiedenis en heeft Vietnam, de VS en de wereldpolitiek voor altijd veranderd.

Verdeling en escalatie

Na de Conferentie van Genève in 1954 werd Vietnam op de 17e breedtegraad verdeeld: Noord-Vietnam (communistisch, onder Hồ Chí Minh) en Zuid-Vietnam (antikommunistisch, gesteund door de VS). De beloofde landelijke verkiezingen vonden nooit plaats — de angst was te groot dat Hồ Chí Minh ze zou winnen.

Vanaf 1964 escaleerden de VS hun betrokkenheid aanzienlijk: Op het hoogtepunt in 1968 waren er meer dan 500.000 Amerikaanse soldaten in Vietnam gestationeerd. De bombardementen op Noord-Vietnam (Operatie Rolling Thunder) wierpen meer bommen af dan in de hele Tweede Wereldoorlog.

Sleutelgebeurtenissen

• Tết-offensief (1968): De gecoördineerde aanval van de Việt Cộng op meer dan 100 Zuid-Vietnamese steden — militair een mislukking, maar een PR-ramp voor de VS, die de publieke opinie deed kantelen.
• Massamoord van Mỹ Lai (1968): Amerikaanse soldaten vermoordden tot 504 ongewapende burgers — vrouwen, kinderen, ouderen. De onthulling schokte de wereld.
• Agent Orange: 80 miljoen liter van het ontbladeringsmiddel werd over Vietnam gesproeid. De gevolgen: miljoenen getroffenen met kanker, misvormingen en genetische schade — tot op de dag van vandaag.
• Val van Saigon (30 april 1975): Noord-Vietnamese tanks braken door de poorten van het Onafhankelijkheidspaleis in Saigon. De oorlog was voorbij. De VS evacueerden de laatste ambassadepersoneelsleden per helikopter van het dak — een van de meest iconische beelden van de 20e eeuw.

Cijfers

De balans is schokkend: 2–3 miljoen Vietnamezen (soldaten en burgers), 58.220 Amerikaanse soldaten en tienduizenden uit andere landen stierven. Miljoenen raakten gewond, getraumatiseerd, ontheemd. Het landschap is tot op de dag van vandaag bezaaid met blindgangers (Unexploded Ordnance / UXO) — elk jaar sterven mensen door bommen uit de jaren 1960 en 1970.

Na de oorlog volgden moeilijke decennia: De hereniging in 1976 bracht het hele land onder communistische heerschappij, maar de economie lag in puin. Honderdduizenden Boat People vluchtten over zee — velen verdronken, anderen belandden in vluchtelingenkampen in Zuidoost-Azië.

In 1986 begon de stille revolutie: Đổi Mới („Vernieuwing") — de Vietnamese versie van de Chinese economische hervormingen. De regering behield de politieke controle (eenpartijstaat), maar opende de economie voor particuliere ondernemingen en buitenlandse investeringen. De resultaten zijn spectaculair:

• 1986: Vietnam behoorde tot de armste landen ter wereld.
• 2026: Groeipercentage van 6–7% per jaar, een van de snelst groeiende economieën van Azië. Armoede daalde van 60% (1986) naar minder dan 5%.
• Export: Samsung produceert meer smartphones in Vietnam dan in Zuid-Korea. Nike, Adidas, Intel — allemaal hebben ze fabrieken in Vietnam.

Het huidige Vietnam is een fascinerende tegenstelling: Communistische eenpartijheerschappij ontmoet wilde kapitalisme. Hamer en sikkel op de vlaggen, maar Apple Stores in de winkelcentra. Propagandaposters naast Instagram-cafés. Het pragmatisme heeft gezegevierd — en de Vietnamezen zijn trots op hun opkomst.