Cultuur & Geschiedenis

De Daciërs en het Romeinse Rijk

De geschiedenis van Roemenië begint met de Daciërs — een Thracisch volk dat in de 1e eeuw v.Chr. onder koning Decebalus een machtig rijk in de Karpaten stichtte. De Daciërs waren beschaafd, bouwden stenen forten (de ruïnes van Sarmizegetusa Regia zijn UNESCO-werelderfgoed) en verzetten zich tegen het Romeinse Rijk.

Keizer Trajanus had twee bloedige veldtochten (101–102 en 105–106 n.Chr.) nodig om Dacië te onderwerpen. De beroemde Trajanuszuil in Rome vertelt het verhaal van deze oorlogen in 155 scènes. De Romeinse provincie Dacië werd intensief gekoloniseerd — en precies deze romanisering is de reden waarom Roemeens vandaag een Romaanse taal is: een Latijns eiland te midden van Slavische en Hongaarse buren. Roemenen zijn er trots op afstammelingen van de Romeinen en Daciërs te zijn.

Middeleeuwen: Drie Vorstendommen

In de middeleeuwen ontstonden drie Roemeense vorstendommen:

• Walachije (Țara Românească) — In het zuiden, tussen de Karpaten en de Donau. Beroemdste heerser: Vlad III. Drăculea (de Spietser).
• Moldavië (Moldova) — In het noordoosten. Onder Ștefan cel Mare (Stefan de Grote, 1457–1504) beleefde Moldavië zijn bloeitijd: 34 veldslagen, waarvan 32 gewonnen, en de oprichting van de beschilderde kloosters.
• Transsylvanië (Zevenburgen) — Onder Hongaarse, daarna Habsburgse heerschappij, met drie „bevoorrechte naties" (Hongaren, Szeklers, Saksen), terwijl de Roemeense bevolkingsmeerderheid eeuwenlang nauwelijks rechten had.

Ottomaanse Tijd en Onafhankelijkheid

Walachije en Moldavië waren eeuwenlang Ottomaanse vazalstaten — nooit direct bezet (zoals de Balkanlanden), maar wel tribuutplichtig. De vorsten (vojvoden) werden vaak door de sultan aangesteld. Pas in 1859 verenigden Moldavië en Walachije zich onder Alexandru Ioan Cuza — de geboorte van het moderne Roemenië. In 1878 verwierf Roemenië na de Russisch-Turkse oorlog volledige onafhankelijkheid.

Groot-Roemenië en de Wereldoorlogen

In 1918, na de Eerste Wereldoorlog, ontstond Groot-Roemenië (România Mare): Transsylvanië, Boekovina en Bessarabië werden toegevoegd — het land verdubbelde zijn oppervlakte. De tussenoorlogse periode was een culturele bloeitijd (Boekarest als „Parijs van het Oosten"), maar ook gekenmerkt door politieke instabiliteit. In de Tweede Wereldoorlog vocht Roemenië aanvankelijk aan de zijde van de Asmogendheden, wisselde in 1944 van kant en viel na de oorlog onder Sovjetcontrole.

Het Ceaușescu-tijdperk (1965–1989)

Nicolae Ceaușescu regeerde Roemenië 24 jaar lang — en veranderde het land in een van de donkerste communistische regimes van Europa. Wat begon als nationale onafhankelijkheid (Ceaușescu verzette zich tegen Moskou en veroordeelde de invasie van Tsjechoslowakije in 1968), werd vanaf de jaren 1970 een dictatuur:

• Securitate: De geheime dienst had een netwerk van informanten dat elk aspect van het leven doordrong. Naar schatting was één op de vijf Roemenen een informant.
• Systematisering: Ceaușescu's plan om 8.000 dorpen te slopen en de bevolking in flatgebouwen te hervestigen. Gedeeltelijk uitgevoerd — een hele wijk van Boekarest werd voor het parlementsgebouw vernietigd.
• Bezuinigingen: In de jaren 1980 liet Ceaușescu de buitenlandse schulden aflossen — ten koste van de bevolking. Verwarming, elektriciteit en voedsel werden gerantsoeneerd. In de winter bevroren de mensen, terwijl het paleis in marmer baadde.
• Decreet 770: In 1966 verbood Ceaușescu anticonceptie en abortus om de bevolking te vergroten. Het resultaat: overvolle weeshuizen met tienduizenden verwaarloosde kinderen — een van de donkerste hoofdstukken.

De Revolutie van 1989

Op 16 december 1989 begon in Timișoara de opstand — veroorzaakt door de geplande verdrijving van de Hongaarse predikant László Tőkés. De protesten verspreidden zich. Op 21 december hield Ceaușescu in Boekarest een toespraak vanaf het balkon van het Centraal Comité — en de menigte begon te joelen. Op 22 december vluchtte hij per helikopter. Op 25 december werden Ceaușescu en zijn vrouw Elena na een snel proces geëxecuteerd. Roemenië was het enige Oost-Europese land waar de revolutie bloedig verliep: Meer dan 1.100 mensen stierven.

De revolutie wordt tot op de dag van vandaag controversieel besproken: Was het een volksopstand of een staatsgreep van binnenuit? De waarheid ligt waarschijnlijk ergens in het midden. De littekens zijn voelbaar — in het wantrouwen tegenover instituties, in de emigratie en in de complexe verwerking van het verleden.

Sinds de EU-toetreding in 2007 is Roemenië sterk veranderd — en toch niet genoeg, zoals veel Roemenen zeggen. De economie groeit, de steden moderniseren zich snel (Boekarest, Cluj-Napoca, Timișoara zijn dynamische tech-hubs), en een jonge, goed opgeleide generatie dringt naar voren. Tegelijkertijd worstelt het land met corruptie, leegloop van het platteland en de braindrain: Meer dan 4 miljoen Roemenen wonen en werken in het buitenland — een van de grootste diaspora's van Europa.

Multicultureel Erfgoed

Roemenië is etnisch diverser dan de meeste bezoekers verwachten: 6% van de bevolking is Hongaars (vooral in Transsylvanië en het Szeklerland), daarnaast Roma, Duitsers (de overgebleven Zevenburger Saksen en Banaat Zwaben), Turken, Tataren en Oekraïners. Deze diversiteit weerspiegelt zich in de architectuur, de keuken en de tradities.

Religieus Leven

Roemenië is een van de meest religieuze landen van Europa: 81% is Roemeens-orthodox, en de kerk speelt een centrale rol in het dagelijks leven. Kloosters zijn geen musea, maar levendige plaatsen van geloof. Met Pasen (het orthodoxe paasfeest valt vaak op een andere datum dan het westerse) straalt het land van feestelijkheid: Middernachtmissen, kaarslicht en het paasgroet-ritueel „Hristos a înviat!" (Christus is opgestaan!).

Gastvrijheid

De Roemeense gastvrijheid is geen toeristische show — ze is echt en diep geworteld. In landelijke gebieden word je uitgenodigd om te eten, met schnaps (Țuică) onthaald en als een vriend behandeld, zelfs als je je niet kunt verstaanbaar maken. Het belangrijkste: Neem aan. Afwijzen wordt als onbeleefd beschouwd. En breng een klein geschenk mee (chocolade, koffie uit Duitsland) — het wordt met vreugde ontvangen.