Centraal Kreta — Heraklion, Knossos & Wijnland

Heraklion (Ηράκλειο, ook Iraklio) is met 175.000 inwoners de grootste stad van Kreta en de vierde grootste van Griekenland. Op het eerste gezicht lijkt ze chaotisch en stedelijk — maar wie beter kijkt, ontdekt een fascinerende stad met Venetiaanse vestingmuren, levendige markten en een van de belangrijkste musea van Europa.

Het Venetiaanse fort Koules (Rocca a Mare) bewaakt sinds 1540 de haven en is het symbool van Heraklion. De machtige stadsmuren, eveneens Venetiaans, zijn tot 40 meter dik en omsluiten de hele oude stad — ze behoren tot de best bewaarde vestingwerken van het Middellandse Zeegebied. Op hen kan men vandaag wandelen en de stad van bovenaf overzien.

Het Archeologisch Museum Heraklion is het belangrijkste museum van Kreta en een van de belangrijkste ter wereld voor de Bronstijd. Hier zijn de schatten van de Minoïsche beschaving verzameld: de beroemde Schijf van Phaistos (met zijn tot op heden onontcijferde schrift), de Slangengodin, het Stierspringer-fresco uit Knossos, gouden sieraden, filigrane keramiek en de verbazingwekkend moderne fresco's, die 3.500 jaar geleden werden geschilderd. Plan minstens 2 uur — het museum werd in 2014 volledig gerenoveerd en is uitstekend vormgegeven. Toegang: 12€ (combiticket met Knossos: 20€).

De Marktstraat 1866 (Odos 1866) is de bruisende levensader van Heraklion: Over meerdere honderden meters staan fruitkraampjes, kaasverkopers, kruidenwinkels, slagers en souvenirwinkels naast elkaar. Hier kopen de Heraklioten zelf in — probeer zeker Graviera (Kretenzische harde kaas), Staka (reuzel boter) en Paximadi (gerstbeschuit). 's Avonds veranderen de zijstraten in een levendige restaurantscene.

Andere hoogtepunten: De Leeuwenfontein (Morosini-fontein, 1628) op het Leeuwenplein (Platia Venizelou), de Loggia (Venetiaans stadhuis, nu stadhuis), de Kathedraal Agios Minas en het Historisch Museum van Kreta (met de enige El Greco op Kreta: „Uitzicht op de berg Sinaï en het klooster St. Katharina").

Het Paleis van Knossos (Κνωσός) is de meest bezochte archeologische site van Griekenland na de Akropolis — en terecht. Hier, slechts 5 km ten zuiden van Heraklion, stond meer dan 4.000 jaar geleden het centrum van de Minoïsche beschaving, de eerste hoogcultuur van Europa. Een paleis met meer dan 1.300 kamers op meerdere verdiepingen, stromend water, riolering, magazijnen voor honderden Pithos-vaten en kleurrijke fresco's die getuigen van een levenslustige, vreedzame samenleving.

De Minoërs (vernoemd naar de mythische koning Minos) waren hun tijd duizenden jaren vooruit: Ze hadden een schrift (Lineair A en B), dreven langeafstandshandel met Egypte en het Nabije Oosten, vereerden vrouwelijke godheden en creëerden kunst van adembenemende elegantie. De mythe van de Minotaurus — half mens, half stier, gevangen in het labyrint onder het paleis — vindt hier zijn oorsprong. Of het ingewikkelde paleisgebouw zelf het „labyrint" was, wordt tot op heden bediscussieerd.

De huidige site is onlosmakelijk verbonden met de Britse archeoloog Sir Arthur Evans, die Knossos vanaf 1900 opgroef en gedeeltelijk reconstrueerde. Zijn kleurrijke betonreconstructies (de beroemde rode trap, de fresco-kopieën aan de muren) zijn wetenschappelijk omstreden — maar ze helpen enorm om het leven in een Minoïsch paleis voor te stellen. De troonzaal met de albasten troon (de oudste troon van Europa!), het processiefresco, het dolfijnenfresco in het Megaron van de koningin en de enorme voorraadkamers met hun manshoge Pithos-vaten zijn de hoogtepunten.

Praktisch: Toegang: 15€ (combiticket met Archeologisch Museum: 20€). Openingstijden: apr–okt 8:00–20:00, nov–mrt 8:00–15:00. Bereikbaarheid: Bus nr. 2 vanaf Heraklion busstation (elke 15 min., 1,70€), of taxi (10€). Plan 1,5–2 uur. Een gids (ter plaatse te boeken, ca. 10€/persoon in de groep) is zeer aan te bevelen — zonder uitleg zijn de ruïnes moeilijk te interpreteren. Weinig schaduw — neem een hoed en water mee!

Matala (Μάταλα) is een stukje tegencultuurgeschiedenis aan de zuidkust van Centraal Kreta. Het kleine vissersdorp werd in de jaren 1960 en 70 een hippielegende: In de Romeinse grafgrotten, die in de zandstenen kliffen boven het strand zijn uitgehouwen, woonden wereldwijde drop-outs — waaronder naar verluidt ook Joni Mitchell (die hier „Carey" schreef) en Bob Dylan. „Today is life, tomorrow never comes" staat nog op een grotmuur.

Tegenwoordig zijn de grotten omheind en toegankelijk als archeologische site (toegang: 3€). Ze dateren oorspronkelijk uit de Romeinse tijd (1e–2e eeuw n.Chr.) en dienden als grafkamers — de rechthoekige uithollingen in de muren waren nissen voor sarcofagen. Het contrast tussen de antieke geschiedenis en het hippietijdperk maakt de bijzondere aantrekkingskracht uit.

Het strand van Matala is een beschutte baai met fijn zand en helder water, omlijst door de dramatische zandstenen kliffen. Rechts de grotten, links de kliffen — de zonsondergang van Matala behoort tot de mooiste van Kreta. Wie over de kliffen naar links klimt (10–15 minuten, stevige schoenen nodig), bereikt het Red Beach (Kokkinos Ammos) — een FKK-vriendelijk strand met rood zand tussen rotsachtige decors. Aanzienlijk rustiger en wilder dan het hoofdstrand.

Elk jaar in juni vindt het Matala Beach Festival plaats — een driedaags muziekfestival direct aan het strand, dat herinnert aan het hippietijdperk, met rock, reggae en wereldmuziek. Matala is ook een goed startpunt voor bezoeken aan de Minoïsche opgraving van Phaistos (15 km noordelijk) en de Romeinse ruïnes van Gortyn (30 km).

Ten zuiden van Heraklion strekt zich Kreta's wijnregio uit — een mozaïek van wijngaarden, olijfgaarden en bergdorpen, dat tot de spannendste wijnlandschappen van Griekenland behoort. De omgeving van Archanes, Peza en Dafnes produceert uitstekende wijnen van autochtone druivensoorten, die nergens anders ter wereld groeien: Vidiano (een elegante witte wijn), Kotsifali en Mandilari (krachtige rode) evenals Vilana (frisse witte).

Meerdere wijnhuizen bieden proeverijen en rondleidingen aan — een van de beste manieren om de Kretenzische cultuur buiten de stranden te ervaren:

• Boutari Winery (Skalani) — Een van de meest gerenommeerde producenten van Kreta, moderne architectuur, uitstekende rondleidingen. Proeverij vanaf 8€.
• Lyrarakis (Alagni) — Familiebedrijf dat vergeten druivensoorten nieuw leven heeft ingeblazen. Probeer de Plyto en de Dafni!
• Douloufakis (Dafnes) — Bekroonde Vidiano en uitstekende Kotsifali.
• Paterianakis (Melesses) — Klein, familiaal, uitstekende biologische wijn in een adembenemende omgeving.

Het bergdorp Zaros (Ζαρός, 340 m hoogte) aan de voet van het Psiloritis-gebergte (Ida, 2.456 m — Kreta's hoogste berg) is het groene hart van het eiland: Bronwater (Zaros-mineraalwater is in heel Griekenland bekend), forellenkwekerijen, walnootbomen en de spectaculaire Rouvas-kloof met zijn unieke steeneikenbos. Vanuit Zaros leiden wandelpaden omhoog naar de Ida-grot (Ideon Andron), waar volgens de mythologie Zeus opgroeide — een van de heiligste plaatsen van de Minoïsche religie.

De Messara-vlakte ten zuiden van de wijnregio is Kreta's vruchtbaarste gebied: Kassen, olijfgaarden en de archeologische sites Phaistos (het op een na grootste Minoïsche paleis, op een spectaculaire locatie op een heuvel — minder gereconstrueerd dan Knossos, maar sfeervoller) en Gortyn (Romeinse hoofdstad van Kreta, met de beroemde wetscode uit de 5e eeuw v.Chr., de oudste bekende Europese wetstekst).