Oost-Kreta — Agios Nikolaos, Spinalonga & Vai

Agios Nikolaos (Άγιος Νικόλαος, door de locals simpelweg „Ag Nik" genoemd) is de hoofdstad van de prefectuur Lasithi en een van de elegantste kleine steden van Kreta. Gelegen aan de heuvels van de Mirabello-baai — Kreta's grootste en mooiste baai — combineert het kosmopolitische flair met Griekse gezelligheid.

Het herkenningspunt van de stad is het Voulismeni-meer (Limni Voulismeni), een bijna cirkelvormig, 64 meter diep zoetwaterbekken midden in de stad, dat via een kanaal met de zee is verbonden. Rond het meer bevinden zich cafés en tavernes met een spectaculaire weerspiegeling van het water — 's avonds, wanneer de lichten op het oppervlak breken, is de sfeer bijzonder magisch. Volgens de legende zou de godin Athene in het meer hebben gebaad.

De oeverpromenade leidt van het meer naar de kleine haven, waar vissersboten naast elegante jachten deinen. Het Archeologisch Museum (Konstantinos-Paleologos-Str.) herbergt een fijne collectie Minoïsche vondsten uit Oost-Kreta, waaronder de beroemde godin van Myrtos — een 4.500 jaar oud keramisch figuur dat tot de iconen van de Minoïsche kunst behoort.

Agios Nikolaos is het ideale uitgangspunt voor uitstapjes naar Spinalonga (boten vanaf Elounda of Plaka, 15 km noordelijk), naar de Lasithi-hoogvlakte (30 km westelijk) en naar de stranden van Istro en Voulisma (10 km zuidoostelijk — een van de mooiste zandstranden van Oost-Kreta). Het nabijgelegen Elounda, 10 km noordelijk, is Kreta's meest exclusieve adres — hier staan enkele van de duurste luxe resorts van Griekenland (Elounda Beach, Blue Palace), omgeven door een adembenemend landschap aan de Mirabello-baai.

De havenpromenade van Elounda zelf is echter verrassend eenvoudig: Een klein vissersdorp met tavernes aan het water, vissersboten en het uitzicht op het voorliggende schiereiland Spinalonga (niet te verwarren met het eiland). Van hier vertrekken de boten naar Spinalonga.

Spinalonga (Σπιναλόγκα, officieel Kalydon) is een klein rotsachtig eiland in de Mirabello-baai, dat een van de meest ontroerende verhalen van het hele Middellandse Zeegebied herbergt. Wat begon als een Venetiaans zeevesting, werd de laatste leprakolonie van Europa — en is vandaag de dag een van de meest bezochte plekken van Kreta.

De Venetianen bouwden de vesting in 1579 op het strategisch gelegen eiland om de haven van Elounda te beschermen. De versterkingen waren zo sterk dat Spinalonga als een van de weinige vestingen nooit door de Ottomanen werd ingenomen — het viel pas in 1715, toen de Venetianen het vreedzaam overdroegen. Onder Ottomaanse heerschappij leefde er een Turkse nederzetting op het eiland.

Het donkerste en tegelijkertijd meest ontroerende hoofdstuk begon in 1903: De Griekse regering maakte van Spinalonga een leprakolonie. Leprapatiënten uit heel Kreta en Griekenland werden hierheen verbannen — zonder genezing, zonder hoop op terugkeer. In de loop der decennia ontstond er op het kleine eiland een opmerkelijke gemeenschap: De bewoners bouwden huizen, stichtten gezinnen, dreven handel en een kapsalon, publiceerden een krant en streden voor betere levensomstandigheden. In 1948 werd lepra medisch overwonnen, en in 1957 verlieten de laatste 20 bewoners het eiland — Spinalonga was Europa's laatste leprakolonie.

De bestsellerroman „The Island" (Victoria Hislop, 2005) maakte Spinalonga wereldwijd beroemd en veroorzaakte een bezoekersboom. Vandaag wandel je door de Venetiaanse tunnels, langs verlaten huizen van de leprapatiënten, de kleine kerk, het ziekenhuis en de ruïnes van een wereld die vertelt over isolatie en menselijke waardigheid. Neem minstens 2 uur de tijd op het eiland.

Praktisch: Boten vertrekken vanaf Elounda (15 min., 10€ heen/terug) en vanaf Plaka (7 min., 8€ heen/terug) van april tot oktober regelmatig. Toegang tot het eiland: 8€. Weinig schaduw — neem een hoed en water mee. De boten vanuit Plaka zijn kleiner, persoonlijker en de overtocht is korter.

Het palmenstrand van Vai (Βάι) aan de uiterste noordoostpunt van Kreta is uniek in Europa: Een natuurlijke woud van duizenden Kretenzische dadelpalmen (Phoenix theophrasti) omringt een lichte zandbaai met kristalhelder water — een tafereel dat eerder aan de Caraïben of Noord-Afrika doet denken dan aan Europa.

Het palmenwoud is het grootste in zijn soort in Europa en bestaat uit ongeveer 5.000 dadelpalmen. De legende vertelt dat Saraceense piraten hier dadelpitten uitspuwden, waaruit het woud ontstond — de waarheid is waarschijnlijk prozaïscher: De Kretenzische dadelpalm is een endemische soort die hier sinds de oudheid groeit. Sinds 1973 staat Vai onder natuurbescherming — in de jaren 60 en 70 hadden hippie-kampeerders het strand tot „Marokko van Europa" verklaard en behoorlijk wat afval achtergelaten. Tegenwoordig is kamperen streng verboden.

Het strand zelf is prachtig: fijn goudkleurig zand, ondiep, warm water en de palmen als natuurlijke achtergrond. Ligbedden en parasols (10€/set) zijn beschikbaar, evenals een strandbar en toiletten. Het strand kan in het hoogseizoen druk worden. Wie eenzaamheid zoekt, wandelt over de rotsen aan het zuidelijke einde van het strand naar Itanos Beach — een wilde, vaak verlaten strand met de ruïnes van de antieke stad Itanos er direct naast.

Bereikbaarheid: Vai ligt 94 km ten oosten van Agios Nikolaos en 24 km van Sitia. De laatste kilometers voeren door een dor, bijna maanachtig landschap — het contrast met het groene palmenwoud bij aankomst is des te groter. Parkeerplaats aanwezig (3€). Er is een KTEL-bus vanuit Sitia (mei–oktober), maar een huurauto is praktischer. Vai is goed te combineren met het nabijgelegen Toplou-klooster (7 km, een van de rijkste en belangrijkste kloosters van Kreta, met een beroemde iconenverzameling en eigen olijfolie- en wijnproductie).

Sitia (Σητεία) is de meest oostelijke stad van Kreta en de authentiekste geheime tip onder de steden van Kreta. Hier zijn nauwelijks pakkettoeristen, geen souvenirstraten en geen cruiseschepen — in plaats daarvan een eerlijke Griekse kleine stad (ca. 10.000 inwoners) met een mooie haven, een Venetiaans fort (Kazarma) op de heuvel en een van de meest ontspannen sferen van het eiland.

De havenpromenade van Sitia is een droom: Tavernes staan naast elkaar aan het water, vissersboten deinen in de haven, en 's avonds flaneren de locals tijdens de Volta (de Griekse avondwandeling). Het Archeologisch Museum toont vondsten uit de regio, waaronder artefacten uit het Minoïsche paleis van Zakros (het vierde grootste Minoïsche paleis, 40 km naar het zuiden — een spectaculaire, nauwelijks bezochte opgravingslocatie in een wilde kustlandschap).

Sitia staat bekend om zijn Sultanas-wijn en zijn olijfolie — beide behoren tot de beste van Kreta. Elk jaar in augustus vindt het Sultana-festival plaats: Een week van muziek, dans en wijnproeverijen. Vanuit Sitia bereik je het palmenstrand Vai (24 km) en het paleis van Zakros (40 km via een kronkelige bergweg).

De Lasithi-hoogvlakte (Οροπέδιο Λασιθίου, 840 m hoogte) is een van de fascinerendste landschappen van Kreta: Een cirkelvormige, vruchtbare hoogvlakte van 11 km lengte, omringd door bergen, die ooit werd gekenmerkt door duizenden witte windmolens voor irrigatie. Vandaag de dag zijn de meeste vervallen, maar enkele gerestaureerde exemplaren geven nog steeds het historische beeld weer. De hoogvlakte is beroemd om zijn aardappelen (de beste van Griekenland!) en zijn appelbomen.

Aan de rand van de hoogvlakte ligt de Dikteon-grot (Psychro-grot), volgens de Griekse mythologie de geboorteplaats van Zeus. De grot met zijn indrukwekkende stalactieten en stalagmieten was sinds het Neolithicum een belangrijke cultusplaats — duizenden votiefgaven werden hier gevonden. Toegang: 6€. De afdaling in de grot via steile treden is te doen, maar stevige schoenen worden aanbevolen. Alternatief kan men een ezel huren (15€), die je de heuvel op draagt — een hilarische ervaring.