Provence

Aix-en-Provence — door de lokale bevolking liefdevol „Aix" (uitspraak: „Äx") genoemd — is de elegantste stad van de Provence en haar culturele hart. De voormalige hoofdstad van het historische graafschap Provence betovert met brede platanenboulevards, aristocratische stadshuizen (Hôtels particuliers) uit de 17e en 18e eeuw, meer dan 40 fonteinen en een studentikoze energie die de stad een jeugdige levendigheid geeft.

De Cours Mirabeau, Aix' prachtboulevard, verdeelt de stad in twee helften: in het noorden de middeleeuwse oude stad (Vieil Aix) met zijn kronkelige straatjes, kleine pleinen en de dagelijkse bloemen- en groentemarkt op de Place Richelme; in het zuiden het elegante Quartier Mazarin met zijn barokpaleizen. Op de Cours Mirabeau zelf rijgen straatcafés zich aaneen onder machtige platanen — het Les Deux Garçons (sinds 1792) was het stamcafé van Cézanne en Zola.

Aix is onlosmakelijk verbonden met Paul Cézanne. De schilder werd hier in 1839 geboren en schilderde zijn leidmotief, de Montagne Sainte-Victoire, obsessief meer dan 80 keer. Zijn atelier (Atelier de Cézanne) staat nog precies zoals hij het in 1906 achterliet: de ezel, de hoed, de appels — alsof hij net is weggelopen. Het atelier (7 €) en het Terrain des Peintres (uitzichtpunt, vanwaar hij de Sainte-Victoire schilderde) zijn pelgrimsplaatsen voor kunstliefhebbers. Het Musée Granet (entree 8 €) toont naast Cézanne ook Picasso, Giacometti en hedendaagse werken.

Elke zaterdag verandert Aix in een grote markt: de Marché d'Aix strekt zich uit over meerdere pleinen en straten met Provence-lavendel, olijfolie, Calissons (de beroemde Aixer amandelconfekt-specialiteit), verse geitenkaas en bergen fruit.

Avignon, de „stad van de pausen", is een van de meest historische steden van Frankrijk. Tussen 1309 en 1377 resideerden hier zeven pausen in plaats van in Rome — het zogenaamde „Babylonische ballingschap van de kerk" — en hun nalatenschap is het Palais des Papes, het grootste gotische paleis ter wereld. De volledig behouden stadsmuur (4,3 km, 14e eeuw) omsluit een levendige oude stad met steegjes, pleinen en straatcafés.

Het Pausenpaleis (UNESCO-werelderfgoed) is een kolos van witte kalksteen — van buiten een fort, van binnen een doolhof van kapellen, feestzalen en pauselijke vertrekken. De Grote Kapel (Chapelle Clémentine) is 52 meter lang en 15 meter hoog. De fresco's van Matteo Giovannetti in de Chapelle Saint-Jean en de Chapelle Saint-Martial behoren tot de belangrijkste werken van de internationale gotiek. Een tablet met augmented reality-tour (in de toegangsprijs inbegrepen) laat de eens prachtig ingerichte, nu grotendeels lege kamers in hun middeleeuwse glans herleven.

De Pont Saint-Bénézet — beter bekend als Pont d'Avignon uit het beroemde kinderliedje („Sur le pont d'Avignon, l'on y danse…") — is sinds de 17e eeuw een ruïne: Van de oorspronkelijk 22 bogen over de Rhône staan er nog maar vier. Je kunt over de resterende bogen lopen (5,50 € of combi-ticket met paleis 17 €) en vanaf de kleine Sint-Nikolaaskapel op de brug het uitzicht op het Pausenpaleis bewonderen.

Elk jaar in juli verandert Avignon in de theaterhoofdstad van de wereld: Het Festival d'Avignon (opgericht in 1947 door Jean Vilar) en het parallelle Festival OFF brengen meer dan 1.500 voorstellingen in kerken, kelders, binnenplaatsen en op straat. De stad barst dan uit zijn voegen — accommodatie maanden van tevoren boeken.

De lavendelvelden van de Provence zijn een van de iconische natuurspektakels van Europa — eindeloze rijen paarse lavendel die zich over glooiende heuvels tot aan de horizon uitstrekken, doordrenkt met de betoverende geur van etherische oliën, overvlogen door bijen en vlinders. De bloei duurt van midden juni tot midden augustus, waarbij het hoogtepunt varieert afhankelijk van de hoogte en soort.

Plateau de Valensole ★★★

Het Plateau de Valensole in de Alpes-de-Haute-Provence is de essentie van de lavendelervaring: 800 km² hoogvlakte, bedekt met lavendel en zonnebloemen, slechts onderbroken door enkele stenen huizen en amandelbomen. De weg D6 van Valensole naar Puimoisson biedt de meest fotogenieke panorama's. Het dorp Valensole zelf heeft enkele lavendeldestilleerderijen, waar je het destillatieproces kunt zien en lavendelolie, -zeep en -honing kunt kopen (vanaf 8 €). Het mooist in de ochtendszon (6–9 uur), wanneer het licht goudkleurig op de paarse rijen valt en de toeristen nog slapen.

Abbaye Notre-Dame de Sénanque ★★★

Het meest gefotografeerde motief van de Provence: de romaanse cisterciënzerabdij Sénanque (1148), ingebed in een vallei ten noorden van Gordes, met lavendelrijen die tot aan de kloostermuren reiken. De monniken leven hier nog steeds, verbouwen lavendel en destilleren olie, die je in de kloosterwinkel kunt kopen (lavendelolie vanaf 12 €, honing vanaf 10 €). De abdij kan worden bezichtigd (rondleiding in het Frans, 8,50 €), maar het magische moment is het uitzicht van boven op de abdij en het lavendelveld — het mooist eind juni tot midden juli.

Andere lavendel-hotspots

Sault (Vaucluse, 780 m hoogte): Hier bloeit de lavendel later (midden juli tot midden augustus) en intenser. Het Fête de la Lavande (15 augustus) is een groot volksfeest. Banon: Minder toeristisch, maar authentiek lavendelteelt en de beroemde Banon-geitenkaas (in kastanjebladeren gewikkeld). De Route de la Lavande verbindt op 250 km de mooiste velden van Apt via Sault tot aan de Verdon.

De Luberon is de droom van elke Provence-reiziger: een keten van heuvels tussen Cavaillon en Manosque, bekend door Peter Mayles boek „Een jaar in de Provence", bekroond met de mooiste dorpen van Frankrijk (Villages les plus beaux de France). Honingkleurige stenen huizen klampen zich vast aan rotsen, smalle straatjes kronkelen rond fonteinen en kerken, en het uitzicht strekt zich uit over wijngaarden, olijfgaarden en lavendelvelden.

Gordes ★★★

Gordes is het ansichtkaartdorp van de Provence bij uitstek: Een kegelvormige heuvel, van boven tot onder bedekt met lichte stenen huizen, bekroond door een renaissancekasteel (12e–16e eeuw, nu tentoonstellingsruimte). Het uitzicht vanaf het uitkijkpunt aan de D15 op het dorp is adembenemend — vooral in het ochtend- of avondlicht, wanneer de stenen goudkleurig oplichten. In het dorp zelf: kronkelige straatjes, kleine galerieën, een weekmarkt (dinsdagmorgen) met lokale geitenkaas en olijfolie. Het Village des Bories (3,5 km ten zuiden) is een openluchtmuseum met droge stenen muurtjes en hutten die sinds de bronstijd worden gebruikt (6 €).

Roussillon ★★★

Het „Colorado van de Provence": Roussillon schittert in alle okertinten — van citroengeel tot vuurrood en roestbruin. De huizen zijn geschilderd met het lokale okerpigment, dat hier sinds de 18e eeuw wordt gewonnen. De Sentier des Ocres (okerleerpad, 3,50 €) leidt door een surrealistisch landschap van karmijnrode rotsnaalden en okerkleurige kliffen — als een miniatuurcanyon in Arizona. De Usine Mathieu (oude okerfabriek, 8 €) legt de winning en verwerking uit. Let op: Geen witte schoenen dragen — de oker vlekt!

Bonnieux, Ménerbes & Lacoste

Bonnieux: Troont op een heuvel, met panoramisch uitzicht over de Luberon-vallei. De oude kerk (12e eeuw) aan de top, het nieuwe cederbos aan de noordhelling. Ménerbes: Het dorp van Peter Mayle, duidelijk rustiger dan Gordes. Het Maison de la Truffe et du Vin biedt proeverijen van Luberon-wijnen en truffelproducten (degustaties vanaf 10 €). Lacoste: Overheerst door de ruïne van het kasteel van de markies de Sade, nu eigendom van Pierre Cardin, die hier een cultuurfestival organiseert.

Lourmarin

Het „Saint-Tropez van de Luberon": Lourmarin is het levendigste van de Luberon-dorpen, met uitstekende restaurants, boetieks, een renaissancekasteel (5 €) en het graf van Albert Camus op het kleine kerkhof. Vrijdagochtend is er een grote markt.

Arles is de stad waar oudheid en kunst op indrukwekkende wijze samenkomen. De Romeinen maakten Arles tot de hoofdstad van Gallië — hun amfitheater (Les Arènes, 1e eeuw na Chr., nog steeds gebruikt voor stierengevechten en concerten), het Théâtre Antique en de overblijfselen van het Forum Romanum zijn UNESCO-werelderfgoed. En toen kwam Vincent van Gogh.

Van Gogh woonde van februari 1888 tot mei 1889 in Arles — vijftien maanden waarin hij meer dan 300 werken creëerde, waaronder enkele van zijn beroemdste: de Sterrennacht boven de Rhône, het Nachtcafé, de Slaapkamer in Arles, de Zonnebloemen-serie, de Langlois-brug. Geen van deze schilderijen hangt vandaag in Arles (ze zijn verspreid over Amsterdam, New York, Londen en Parijs), maar de originele locaties zijn gemarkeerd: de Fondation Vincent van Gogh (entree 10 €) toont wisselende tentoonstellingen van hedendaagse kunst in dialoog met Van Gogh. Een gemarkeerde Van Gogh-wandelroute (10 zuilen met reproducties) leidt naar de plekken die hij schilderde — van de Place du Forum (het „Café de la Nuit", nu „Le Café Van Gogh" met gele gevel) tot aan de Rhône-oever.

Sinds 2021 heeft Arles een nieuwe culturele vuurtoren: de LUMA Arles, een door Frank Gehry ontworpen toren van 11.000 spiegelende aluminiumplaten, die als een verdraaide kristal in het Provençaalse landschap staat. Het cultuurcentrum toont hedendaagse kunst, fotografie en design (entree 16 €). In de voormalige spoorwegwerkplaatsen ernaast vinden de Rencontres d'Arles plaats — het belangrijkste fotofestival ter wereld (juli–september).

Het amfitheater (2.000 jaar oud, 21.000 plaatsen, kleiner dan het Colosseum, maar beter bewaard) kan worden bezichtigd (9 €). In de zomer vinden hier stierengevechten (Courses camarguaises — bloedloze Provençaalse traditie) en concerten plaats.

De Camargue is een wereld op zich: een 930 km² groot rivierdelta tussen de twee Rhône-armen en de Middellandse Zee, een vlak, door de wind geteisterd landschap van zoutlagunes, rietvelden, rijstvelden en eindeloze stranden. Hier leven de beroemde witte Camargue-paarden (een van de oudste paardenrassen van Europa) halfwild in de moerassen, samen met zwarte Camargue-stieren en meer dan 400 vogelsoorten, waaronder duizenden roze flamingo's.

De hoogtepunten

Saintes-Maries-de-la-Mer: De enige echte plaats in de Camargue — een vissersdorp met een kerk in de vorm van een vesting (9e eeuw), vanwaar je de flamingo's in de lagune kunt zien. Elk jaar in mei pelgrimeren Roma uit heel Europa hierheen voor het Feest van de Zwarte Sara, hun beschermheilige — een van de kleurrijkste religieuze feesten van Europa. Het strand is eindeloos lang en aan het westelijke uiteinde bijna verlaten.

Parc Ornithologique du Pont de Gau: De beste plek om flamingo's van dichtbij te zien (letterlijk op 10 meter afstand). 60 hectare gemarkeerde paden door lagunes en moerassen. Entree 8 €. Het mooist in de late namiddag, wanneer het licht roze wordt — net als de flamingo's.

Paardrijden: De Camargue verkennen op de rug van een wit Camargue-paard is de meest iconische ervaring. Talrijke ranches bieden ritten aan (1 uur vanaf 25 €, 2 uur vanaf 40 €, halve dag vanaf 65 €). Ook geschikt voor beginners — de Camargue-paarden zijn buitengewoon rustig en zeker van hun tred.

Zoutwinning (Salins du Midi): De zoutpannen bij Aigues-Mortes — een volledig ommuurde middeleeuwse stad (13e eeuw, vanwaar Lodewijk IX naar de kruistochten vertrok) — zijn enorme roze-rode zoutbekkens, waar het beroemde Fleur de Sel wordt geoogst. Rondleiding per trein of te voet (10,50 €). Aigues-Mortes zelf met zijn stadswandeling op de muren (8 €) is een bezoek waard.

De Gorges du Verdon zijn de „Grand Canyon van Europa" — een 21 km lange, tot 700 meter diepe kloof, waar de turkooisgroene Verdon-rivier doorheen kronkelt. De kleur van het water — een onwerkelijk, helder turkoois dat aan de Caraïben doet denken — ontstaat door in kalksteen opgeloste fluor-mineralen en microalgen. Het is het spectaculairste natuurlandschap van Zuid-Frankrijk en een van de indrukwekkendste kloven ter wereld.

De twee oeverwegen

De kloof kan worden ervaren via twee panoramische wegen: De Route des Crêtes (noordoever, D23) biedt de meest dramatische uitzichten vanaf rotsuitstulpingen die 700 meter loodrecht boven de rivier uitsteken. Verschillende Belvédères (uitzichtpunten) zijn aangegeven — de Point Sublime en de Belvédère de l'Escalès zijn de adembenemendste. De Corniche Sublime (zuidoever, D71) is de bochtigere, wildere route met tunnels en rotsbalkons. Een rondrit langs beide oevers (ca. 130 km) duurt met fotostops een hele dag.

Activiteiten

Kajak & Kano: De populairste manier om de kloof te beleven. Bij het Lac de Sainte-Croix (het turkooizen stuwmeer bij de westelijke ingang van de kloof) kun je kajaks, waterfietsen en elektrische boten huren (kajak vanaf 15 €/uur, waterfiets vanaf 18 €/uur) en de smalle kloof in peddelen — de hoge rotswanden rijzen links en rechts 300 meter omhoog. De ingang van de kloof vanaf het meer is een van de fotogeniekste natuurmotieven van Europa.

Wandelen: Het beroemde Sentier Martel (15 km, 6–7 uur, uitdagend) loopt langs de bodem van de kloof — ladders, tunnels met zaklamp, rivieroversteken. Alternatief: de Sentier de l'Imbut (korter, maar technisch uitdagender). De Blanc-Martel-trail (variant, 13 km) is de meest gekozen route. Goede schoenen, hoofdlamp en voldoende water zijn verplicht.

Moustiers-Sainte-Marie: De „poort naar de Verdon-kloof" is een van de mooiste dorpen van Frankrijk — gebouwd in een rotsspleet, met een gouden ster die aan een ketting tussen twee rotsen 227 meter boven het dorp hangt (volgens de legende opgehangen door een kruisvaarder). Bekend om zijn fayence-keramiek (handbeschilderde borden en vazen, ateliers in de steegjes, vanaf 30 €). Uitstekend restaurant: La Treille Muscate (Provençaalse keuken, hoofdgerecht 22–32 €).

De Provençaalse keuken is zonlicht op het bord: olijfolie in plaats van boter, tomaten, knoflook, kruiden uit de Provence (tijm, rozemarijn, oregano, bonenkruid), courgettes, aubergines, paprika's en verse vis. Hier wordt niet ingewikkeld gekookt — de kwaliteit van de ingrediënten spreekt voor zich. De Provence is tegelijkertijd een van de beste wijngebieden van Frankrijk en het hart van de Franse roséproductie.

De klassiekers

• Ratatouille — Het Provençaalse nationale gerecht: gestoofde aubergines, courgettes, paprika's, tomaten, uien en knoflook, langzaam in olijfolie gegaard. In de klassieke versie worden de groenten afzonderlijk gebakken, daarna samen gestoofd — geen stoofpot, maar een verfijnd harmonieus werk. Het beste lauw of koud als voorgerecht.
• Bouillabaisse — De koningin van Marseille: een visstoofpot die oorspronkelijk het eten van de vissers was en nu tot de duurste gerechten van Zuid-Frankrijk behoort. Traditioneel met minstens vier vissoorten (schorpioenvis, zeeduivel, knorhaan, zeepaling), geserveerd in twee gangen: eerst de saffraangele bouillon met croûtons en Rouille (knoflook-saffraanmayonaise), dan de vis. Een echte Bouillabaisse kost 45–80 € per persoon — en is een must bij een bezoek aan de kust. In Marseille: Chez Fonfon (Vallon des Auffes, sinds 1952, Bouillabaisse 72 €) of Miramar (Vieux-Port, 69 €).
• Aïoli — Letterlijk „knoflook en olie": een dikke knoflookmayonaise, geserveerd als vrijdaggerecht met gepocheerde kabeljauw, hardgekookte eieren, aardappelen, wortelen en groene bonen. Het „Grand Aïoli" is een gezellig feestmaal voor de hele tafel.
• Daube provençale — Langzaam gestoofd rundvlees in rode wijn, olijven, sinaasappelschil en kruiden. 4–6 uur gaartijd, de volgende dag nog beter.
• Tapenade — Pasta van zwarte of groene olijven, kappertjes, ansjovis en olijfolie. Op geroosterd brood als apéro — daarbij een Pastis (anijslikeur, 3 €).
• Pissaladière — De „pizza van de Provence": brooddeeg belegd met gekarameliseerde uien, ansjovis en Niçoise-olijven. Op elke markt verkrijgbaar (stuk vanaf 4 €).

De markten

Provençaalse markten zijn geen winkelgelegenheden — ze zijn een levensgevoel. Elk dorp heeft zijn marktdag, en de kramen buigen onder het gewicht van tomaten in tien soorten, meloenen uit Cavaillon (de zoetste van Frankrijk), geitenkaas in alle rijpingsgraden (vers, affiné, sec), olijven in twintig marinades, lavendelzakjes, keramiek en stoffen.

• Aix-en-Provence — Zaterdag, Place Richelme & Cours Mirabeau. De grootste en mooiste van de regio.
• L'Isle-sur-la-Sorgue — Zondag. Beroemd om de enorme antiekmarkt (300 handelaren) plus levensmiddelenmarkt. Tweemaal per jaar (Pasen & 15 augustus) de grote antiekbeurs met 800 handelaren.
• Apt — Zaterdag. Authentieke boerenmarkt in het hart van de Luberon. Truffels (november–maart), gekonfijte vruchten (specialiteit van Apt).
• Arles — Zaterdag, Boulevard des Lices. Kleurrijk, luidruchtig, geurend — de markt die het meest „Provence" belichaamt.
• Vaison-la-Romaine — Dinsdag. De belangrijkste markt van het noordelijke Vaucluse, gelegen in de middeleeuwse bovenstad.

Rosé

De Provence produceert 40 % van de totale Franse rosé — en het is hier geen compromisoplossing, maar de koningsklasse. Lichter, droger en eleganter dan elders. De beste appellations: Bandol (krachtig, lang houdbaar), Côtes de Provence (de alleskunner), Tavel (de enige rosé met eigen AOC, donkerroze en vol van smaak). Proeverijen op de wijnhuizen zijn vaak gratis of vanaf 5 €. Aanbeveling: Château d'Esclans (Whispering Angel, de wereldwijd bekendste Provence-rosé) of Domaines Ott (de referentie sinds 1912).