Oost-Bali

Amed is eigenlijk geen enkele plaats, maar een keten van zeven kleine vissersdorpen langs een 14 km lange kustweg in het uiterste noordoosten van Bali. Het gebied is wat Bali 30 jaar geleden overal was: rustig, eenvoudig, adembenemend mooi. Achter zwarte vulkanische stranden stijgt het land steil op naar de majestueuze Gunung Agung (3.142 m), terwijl voor de kust enkele van de beste duik- en snorkelplekken van Bali liggen.

De dorpen — Amed, Jemeluk, Bunutan, Lipah, Lean, Selang en Banyuning — leven traditioneel van de visserij en zoutwinning. De eeuwenoude traditie van zeezoutproductie, waarbij zoutwater in uitgeholde palmstammen verdampt, is fascinerend om te zien en levert een aromatisch vlokkig zout op dat inmiddels in gourmetrestaurants wereldwijd wordt gewaardeerd.

Amed is de ideale plek om te ontstressen: 's ochtends snorkelen, 's middags in een hangmat liggen, 's avonds vers gegrilde vis op het strand eten en de zonsondergang boven de Gunung Agung bekijken. De toeristische infrastructuur is bewust klein gehouden — geen ketens, geen clubs, geen hectiek.

Plan minstens 3-4 nachten in om echt van de rust te genieten.

Als Tegallalang bij Ubud de Instagram-beroemde rijstterrassen zijn, dan is Sidemen het best bewaarde geheim van Bali. De Sidemen-vallei in het oosten, gedomineerd door de machtige Gunung Agung, biedt misschien wel de mooiste rijstlandschappen van het hele eiland — en een fractie van de bezoekers.

De smalle vallei strekt zich uit van zuid naar noord, geflankeerd door steil oprijzende bergen. De hellingen zijn in talloze rijstterrassen uitgehouwen, die afhankelijk van de groeifase smaragdgroen, goud of aards bruin glanzen. Daartussen kokospalmen, bananenbomen, kleine tempels en boeren die nog met waterbuffels ploegen.

De plaats Sidemen zelf is een slaperig dorp met een handvol warungs en homestays. De aantrekkingskracht ligt niet in bezienswaardigheden, maar in het onderdompelen in het landelijke Bali: wandelingen door de rijstvelden, gesprekken met boeren, het observeren van traditionele weefkunst (Sidemen is beroemd om Songket en Endek-ikatstoffen) en yoga-retraites met uitzicht op de vulkaan.

De legendarische Walter Spies, Duitse schilder en Bali-pionier van de jaren 1930, woonde een tijd in Sidemen en zei: „Dit is de mooiste plek van het hele eiland."

De Tirta Gangga („Heilig water van de Ganges") is een van de betoverendste plekken in Oost-Bali: een koninklijk waterpaleis uit 1946, aangelegd door de laatste Raja van Karangasem, Anak Agung Anglurah Ketut Karangasem. Het complex strekt zich uit over meerdere niveaus met vijvers, fonteinen, sculpturen en weelderige tropische tuinen — een plek van sprookjesachtige schoonheid.

Het middelpunt zijn de stapstenen vijvers: stenen platen die over het water lopen, omgeven door koi-karpers en lotusbloemen, met de Gunung Agung als achtergrond. Daarboven een 11 verdiepingen tellende fonteintoren, waaruit water in alle richtingen stroomt — een symbool van het Balinese concept van water als bron van leven.

In het bovenste gedeelte is er een natuurlijk zoetwaterzwembad, gevoed door een heilige bron — kristalhelder en verfrissend koel. Een bad hier, omgeven door frangipani-bomen en stenen godenbeelden, is een van de onvergetelijkste ervaringen van Bali.

Het paleis werd in 1963 zwaar beschadigd bij de uitbarsting van de Gunung Agung en liefdevol herbouwd. Vandaag de dag is het zowel een toeristische attractie als een actieve ceremonieplaats — Balinese hindoes komen hier voor rituele reinigingen.

Pura Besakih is de heiligste en grootste tempel van Bali — en een van de belangrijkste hindoetempels ter wereld. Het enorme complex ligt op 1.000 m hoogte aan de zuidwestelijke helling van de Gunung Agung, de hoogste en heiligste berg van Bali, en bestaat uit 23 met elkaar verbonden tempels, die over zes terrassen de berghelling opklimmen.

Het oudste deel van de tempel dateert mogelijk uit de 8e eeuw. De drie hoofdheiligdommen zijn gewijd aan de drie godheden van de hindoeïstische drie-eenheid: Pura Penataran Agung (Shiva, in het centrum), Pura Kiduling Kreteg (Brahma, links) en Pura Batu Madeg (Vishnu, rechts). Elke wijk, kaste en beroepsgroep van Bali heeft hier zijn eigen schrijn.

De tempel overleefde de vulkaanuitbarsting van 1963 op wonderbaarlijke wijze: De lavastromen splitsten zich en stroomden aan beide zijden van de tempel voorbij — voor de Balinezen een teken van goddelijke bescherming. Meer dan 1.700 mensen kwamen om bij de uitbarsting, maar Besakih bleef ongeschonden.

Besakih is geen museum, maar een levendige ceremonieplaats. Op minstens 70 dagen per jaar vinden hier feesten plaats, het grootste is het Eka Dasa Rudra, dat slechts eens in de 100 jaar wordt gevierd (voor het laatst in 1979).

Karangasem (de stad heet officieel Amlapura) was ooit het centrum van het machtigste koninkrijk op Bali. Vandaag de dag is het een slaperig, authentiek stadje dat nauwelijks door toeristen wordt bezocht — en juist dat maakt haar charme uit. De overblijfselen van het koninklijke verleden zijn overal zichtbaar.

Het Puri Agung Karangasem (koninklijk paleis) in het stadscentrum is een fascinerend ensemble van Balinese, Chinese en Europese architectuur — de laatste Raja was een bereisde kosmopoliet die elementen uit Londen, Amsterdam en Shanghai in zijn paleis integreerde. De Bale Kambang (drijvende paviljoen) in de lotusbassin en de Maskerdam-paviljoen (vernoemd naar Amsterdam!) zijn de hoogtepunten.

Amlapura is een rustige basis voor het verkennen van Oost-Bali: Tirta Gangga (15 min.), Besakih (1 uur), Amed (45 min.) en Padangbai (45 min.) zijn van hieruit gemakkelijk bereikbaar. De ochtendmarkt van Amlapura (dagelijks vanaf 5 uur) is een levendig spektakel met fruit, groenten, kruiden en bloemen voor tempeloffers.

Padangbai is de veerhaven van Bali voor de overtocht naar Lombok en de Gili-eilanden — maar de slaperige vissersplaats alleen als doorgangspunt gebruiken zou een vergissing zijn. De kleine baai is uitgegroeid tot een ontspannen backpacker-trefpunt met uitstekende duikplekken, verborgen stranden en een gezellige sfeer.

De hoofdbaai met de veerterminal is niet geschikt om te zwemmen, maar op enkele minuten lopen liggen twee prachtige baaien:

Blue Lagoon Beach (10 minuten lopen oostwaarts): Een kleine, beschutte baai met wit zand, helder water en een rif dat direct vanaf het strand te snorkelen is. Schildpadden, clownvissen en blauwpuntroggen zijn regelmatige gasten. Overdag zijn er ligbedden en warungs beschikbaar.

Bias Tugel Beach (ook „Secret Beach", 15 minuten lopen over de heuvel oostwaarts): Het mooiste strand van de omgeving — wit zand, turquoise water, nauwelijks mensen. Geen schaduw en geen warung, dus neem water en zonnebescherming mee.

Tenganan Pegringsingan is een van de laatste Bali-Aga-dorpen — nederzettingen van de „oorspronkelijke Balinezen", die hun pre-hindoeïstische cultuur eeuwenlang hebben bewaard, terwijl de rest van het eiland onder de invloed van het Javaanse Majapahit-rijk kwam. Het dorp ligt slechts 5 km van Padangbai, maar is een tijdreis van eeuwen.

Tenganan is strikt autarkisch en endogaam georganiseerd: De ongeveer 600 inwoners mogen alleen onderling trouwen, land mag niet verkocht worden, en beslissingen worden genomen door de dorpsraad volgens oeroude regels (awig-awig). Wie met een buitenstaander trouwt, verliest het recht om in het dorp te wonen.

Het dorp is beroemd om twee unieke ambachten:

Geringsing: De enige dubbel-ikat-weverij ter wereld (naast enkele in Japan en India). Beide draadsystemen — ketting en inslag — worden voor het weven apart geverfd en zo op elkaar afgestemd dat bij het weven het patroon ontstaat. Een enkele stof kan meerdere jaren productietijd vergen. Geringsing-doeken worden als magisch beschouwd en worden bij ceremonies als bescherming gedragen.

Lontar-palmblad-schilderkunst: Op gedroogde palmbladeren worden met bamboenaalden de fijnste patronen en mythologische scènes gegraveerd en met notenkleurstof gezwart — een techniek die alleen in Tenganan voorkomt.

Elk jaar in juni of juli vindt het Mekare-Kare-festival plaats: Een ritueel gevecht waarbij jonge mannen elkaar met pandanusbladeren (die als scheermessen snijden) de rug openhalen — een bloedritueel ter ere van de oorlogsgod Indra. Fascinerend en niets voor zwakke zenuwen.

Vervoer: Oost-Bali is zonder eigen voertuig of privéchauffeur moeilijk te bereizen. De afstanden tussen de hoogtepunten zijn groot (Sidemen–Amed: 2 uur, Padangbai–Amed: 1,5 uur), en openbare bussen rijden zelden en onbetrouwbaar. De beste optie is een scooter (vanaf 70.000 IDR/dag) of een privéchauffeur (ca. 500.000-700.000 IDR/dag inclusief benzine). De wegen zijn overwegend goed, maar de kustweg naar Amed heeft enkele scherpe bochten en steile secties.

Beste reistijd: April tot oktober (droogseizoen). Het zicht op de Gunung Agung is 's ochtends het beste. November tot maart is regenseizoen — de rijstvelden zijn dan op hun groenst, maar het uitzicht op de vulkaan is vaak door wolken bedekt.

Geldautomaten: In Amed is er slechts één ATM (bij de Bank BRI, vaak leeg). In Amlapura en Padangbai zijn er meerdere automaten. Neem voldoende contant geld mee!

Mobiele dekking: In Amed en Sidemen is de netwerkdekking gebrekkig — Telkomsel heeft de beste dekking. WiFi in accommodaties is meestal aanwezig, maar traag.