Natuur & Milieu

Bali dankt zijn bestaan aan vulkanisme: Het eiland maakt deel uit van de Pacifische Ring van Vuur, en twee actieve vulkanen domineren het landschap en de spiritualiteit van het eiland.

Gunung Agung (3.142 m)

De heiligste berg van Bali — zetel van de goden, centrum van het Balinese universum. Elke tempel op Bali is gericht naar Agung, en elk huis heeft zijn heiligdommen aan de kant van de berg. De Agung is een stratovulkaan met steile flanken en een krater waaruit regelmatig rook opstijgt.

De uitbarsting van 1963 was een van de meest verwoestende van de 20e eeuw: pyroclastische stromen en lahars (modderlawines) doodden meer dan 1.700 mensen en verwoestten het hele oosten van Bali. In 2017/2018 werd de Agung opnieuw actief — tienduizenden werden geëvacueerd, de luchthaven werd meerdere keren gesloten.

De beklimming duurt 6-8 uur (start rond 1-2 uur 's ochtends voor de zonsopgang op de top). Een gids is verplicht. Twee routes: vanaf Pura Besakih (moeilijker, naar de echte top) en vanaf Pura Pasar Agung (makkelijker, naar de kraterrand). Kosten: vanaf 700.000 IDR per persoon met gids.

Gunung Batur (1.717 m)

De populairste trekking-vulkaan — makkelijker te beklimmen (2-3 uur), met een spectaculaire zonsopgang boven de Caldera (een enorme instortingskrater van 13 km doorsnee) en het kratermeer Danau Batur. Op de top koken de gidsen eieren in vulkanische stoomgaten — ontbijt met uitzicht.

De beklimming is toeristisch goed ontwikkeld en haalbaar voor gemiddeld fitte wandelaars. Gids verplicht (vanaf 400.000 IDR per persoon). Start rond 3:30 uur 's ochtends vanuit Toya Bungkah of Kintamani.

De rijstterrassen zijn Bali's meest iconische landschap — en veel meer dan alleen een mooi decor. Ze zijn het resultaat van een meer dan 1.000 jaar oud irrigatiesysteem genaamd Subak, dat in 2012 tot UNESCO-werelderfgoed werd verklaard.

Het Subak is een coöperatieve waterverdeling: Alle rijstboeren van een stroomgebied organiseren zich in een Subak-gemeenschap en verdelen het water van de rivieren en bronnen eerlijk onder elkaar — aangestuurd door een complex systeem van kanalen, sluizen, tunnels en dammen, dat zich over hoogteverschillen van tot wel 1.000 meter uitstrekt.

Het bijzondere: De waterverdeling wordt niet door de staat geregeld, maar door de watertempels. De hoogste watertempel, Pura Ulun Danu Batur, coördineert de verdeling voor heel Bali. Elke Subak heeft zijn eigen kleine watertempel. De priesters bepalen de plant- en oogstcycli — in overleg met het water, de maan en de goden. Dit systeem werkt al meer dan 1.000 jaar beter dan welke staatsbureaucratie dan ook.

Beroemde rijstterrassen:

• Jatiluwih (UNESCO) — De uitgestrektste terrassen, 600 ha, spectaculair uitzicht op de Batukaru. Minder druk dan Tegallalang.
• Tegallalang (bij Ubud) — De Instagram-beroemde terrassen. Prachtig, maar overvol en gecommercialiseerd (schommels, cafés).
• Sidemen (Oost-Bali) — De mooiste terrassen weg van de massa, met Agung-panorama.

Bali ligt in de Coral Triangle — het maritieme equivalent van het Amazone regenwoud. De wateren rond het eiland herbergen een adembenemende soortenrijkdom: meer dan 500 koraalsoorten en duizenden vissoorten, evenals manta's, Mola Mola (maanvissen), schildpadden, rifhaaien en af en toe walvishaaien.

De beste riffen bevinden zich voor Nusa Penida, Nusa Lembongan, Amed, Tulamben en Menjangan Island (Westbali). De riffen in het zuiden (Kuta, Seminyak) zijn zwaar beschadigd door vervuiling en ontwikkeling.

De mariene beschermde gebieden rond Nusa Penida (sinds 2010) hebben opmerkelijke successen geboekt: De manta-populatie is gestabiliseerd en koraalverbleking kon door lokale beschermingsmaatregelen worden beperkt. Toch blijft de dreiging door klimaatverandering (stijgende watertemperaturen), overbevissing en plasticvervuiling aanzienlijk.

Bali's mangrovebossen — vooral in het zuiden (Benoa Bay, 1.373 ha) en rond Nusa Lembongan — zijn levensbelangrijke ecosystemen: Ze beschermen de kust tegen erosie en stormvloeden, zijn kraamkamers voor vissen en garnalen, slaan CO₂ op en bieden leefruimte voor vogels en reptielen.

Het Bali Mangrove Forest Park aan de Benoa Bay (ten zuiden van Denpasar) is een beschermd gebied dat via een houten loopbrug toegankelijk is — een bezoek waard voor natuurliefhebbers. Toegang: 30.000 IDR.

Op het land herbergt het Taman Nasional Bali Barat (Nationaal Park Westbali, 190 km²) de laatste resten van tropisch droogbos, savannes en moessonbossen van het eiland — en het laatste toevluchtsoord van de Bali-spreeuw (Leucopsar rothschildi), een van de zeldzaamste vogels ter wereld (minder dan 50 exemplaren in het wild). Het nationale park is ook de toegang tot het eiland Menjangan, een van de beste duikplekken van Bali.

Bali's grootste milieuramp is het plastic afval. Het eiland produceert dagelijks naar schatting 3.800 ton afval — en heeft noch voldoende stortplaatsen noch functionerende recyclingsystemen. Het resultaat: plastic flessen in rijstvelden, vuilnishopen aan rivieroevers en stranden vol zakken, rietjes en piepschuim — vooral tijdens het regenseizoen (november-maart), wanneer de gezwollen rivieren het afval van het binnenland naar de zee spoelen.

De situatie is zo ernstig geworden dat de regering in 2018 de plastic noodtoestand uitriep. Sindsdien is er een verbod op wegwerpplastic zakken, -rietjes en -piepschuim — de uitvoering is echter gebrekkig.

Hoop komt van grassroots-initiatieven:

• Bye Bye Plastic Bags — opgericht in 2013 door de toen 10- en 12-jarige zussen Melati en Isabel Wijsen uit Bali. Hun campagne leidde tot het verbod op plastic zakken.
• Sungai Watch — installeert barrières in rivieren die plastic opvangen voordat het de zee bereikt. Meer dan 200 barrières op heel Bali.
• ROLE Foundation — leidt Balinezen op in afvalbeheer en compostering
• Bali Recycling Association — beheert recyclingstations en composteerinstallaties

Bali's toerismeboom heeft een hoge prijs: Watertekort (hotels verbruiken een veelvoud van de lokale per capita behoefte), verkeerschaos, stijgende kosten van levensonderhoud voor de lokale bevolking, cultuurverlies en milieuschade. Tegelijkertijd is het toerisme de economische levensader — meer dan 80% van de Balinese economie is er direct of indirect van afhankelijk.

Wat je als reiziger kunt doen:

• In lokale accommodaties verblijven in plaats van in internationale ketens — homestays en boetiekhotels in Balinees bezit houden het geld op het eiland
• Eten in Warungs in plaats van alleen in toeristencafés — directe ondersteuning van de lokale economie
• Water spaarzaam gebruiken — kort douchen, handdoeken meerdere keren gebruiken
• Plastic vermijden — eigen fles, eigen tas, geen rietjes
• Respectvol omgaan met tempels en ceremonies — geen bikinifoto's bij de tempel, geen betreden van heilige plaatsen zonder uitnodiging
• Eerlijke prijzen betalen — extreem afdingen in Warungs en bij ambachtslieden schaadt de armsten
• Geen dierenattracties bezoeken — geen olifantenritten, geen Luwak-koffie uit kooihouderij, geen dolfijnenshows