Balinees hindoeïsme

Het filosofische hart van het Balinese hindoeïsme is het concept Tri Hita Karana — letterlijk „de drie oorzaken van welzijn". Het beschrijft de drie relaties die in harmonie moeten zijn om het leven te laten slagen:

1. Parahyangan — de relatie tussen mens en God (het goddelijke)
2. Pawongan — de relatie tussen mens en mens (de gemeenschap)
3. Palemahan — de relatie tussen mens en natuur (de omgeving)

Dit drieklankprincipe bepaalt alles op Bali: de architectuur (elk huis heeft een huisaltaar voor Parahyangan, een woonruimte voor Pawongan en een tuin voor Palemahan), de dorpsstructuur (drie tempels per dorp), de landbouw (het Subak-irrigatiesysteem is beleefde Palemahan) en de dagelijkse rituelen.

Tri Hita Karana werd in 2012 erkend als UNESCO-werelderfgoed — als onderdeel van de inschrijving „Cultuurlandschap van de provincie Bali: het Subak-systeem als uitdrukking van de Tri-Hita-Karana-filosofie".

Bali heeft naar schatting 20.000 tempels (Pura) — meer dan welke andere plek ter wereld. Elk dorp heeft minstens drie: de Pura Puseh (oorsprongtempel, bergwaarts), de Pura Desa (dorptempel, in het centrum) en de Pura Dalem (doodstempel, zeewaarts). Daarnaast zijn er familietempels, rijstveldkapellen, bergtempels en de grote statelijke tempels.

Balinese tempels zijn geen gebouwen zoals christelijke kerken, maar open hofcomplexen met getrapte muren, gespleten poorten (Candi Bentar), gesloten poorten (Paduraksa), heiligdommen en de karakteristieke Meru — een pagodeachtige getrapte toren met een oneven aantal daken (3, 5, 7, 9 of 11 niveaus), die de heilige berg Meru symboliseert.

De meeste tempels zijn op normale dagen leeg — ze „ontwaken" alleen tijdens Odalan-vieringen (tempelverjaardagen, elke 210 dagen volgens de Balinese kalender), wanneer de goden worden uitgenodigd om neer te dalen.

Tempel-Etiquette voor Bezoekers

• Sarong en sjerp zijn verplicht — bij de ingang van grote tempels te lenen of zelf meenemen
• Schouders bedekken (geen tanktop, geen bikinitop)
• Vrouwen tijdens de menstruatie mogen de tempel niet betreden (eerzaak, wordt niet gecontroleerd)
• Nooit op muren of heiligdommen klimmen — ook niet voor foto's
• Niet hoger staan dan een biddende Balinees — hoofd lager houden of afstand houden
• Bij ceremonies niet door de biddenden lopen
• Fotografie is meestal toegestaan, maar met respect — nooit met flits bij ceremonies

De kleine, kunstige schaaltjes van palmblad, gevuld met bloemen, rijst, wierookstokjes en snoepjes, die overal op Bali op trottoirs, drempels, altaren, motoren en zelfs computertoetsenborden staan — dat zijn Canang Sari, de dagelijkse offers.

Elke Balinese vrouw maakt 's ochtends meerdere tientallen daarvan en verdeelt ze op de belangrijkste plekken van het huis, de tempel en het bedrijf. Het maken duurt per stuk slechts enkele minuten, maar de symboliek is diepgaand:

• Het palmbladschaaltje (canang) symboliseert het kosmos
• Witte bloemen (oosten) — Iswara, de god van de wijsheid
• Rode bloemen (zuiden) — Brahma, de scheppende god
• Gele bloemen (westen) — Mahadeva, de god van de kracht
• Blauwe/Groene bloemen (noorden) — Vishnu, de beschermer
• Rijst — voedsel en dankbaarheid
• Wierookstokjes — de verbinding met het goddelijke

Canang Sari op de grond zijn bedoeld voor Bhuta Kala (demonen, lagere geesten) — verzoeningsgaven om het kwaad op afstand te houden. Die op verhoogde heiligdommen zijn voor de goden en voorouders.

Nyepi is de Balinese nieuwjaarsdag (volgens de Saka-kalender, meestal in maart) — en de meest bijzondere feestdag ter wereld. Op Nyepi staat heel Bali stil. Letterlijk.

Voor 24 uur (van 6 uur 's ochtends tot 6 uur 's ochtends) gelden vier strikte verboden:

1. Amati Geni — geen vuur, geen licht (ook geen elektrisch)
2. Amati Karya — geen werk
3. Amati Lelungan — geen reizen (niemand mag het huis verlaten)
4. Amati Lelanguan — geen plezier (geen muziek, geen televisie)

De regels gelden voor iedereen — ook voor toeristen. De luchthaven sluit voor 24 uur, wegen zijn afgesloten, stranden verboden. De Pecalang (dorpse politie in traditionele kleding) patrouilleren en zorgen ervoor dat niemand buiten is. Hotels mogen in de kamers licht gebruiken (gordijnen dicht!), maar gasten mogen noch het strand noch het zwembad betreden.

Het idee achter Nyepi: De demonen (Bhuta Kala), die de avond ervoor door de Ogoh-Ogoh-parades (reusachtige, groteske papier-maché-monsters) werden aangetrokken en verdreven, moeten geloven dat Bali verlaten is en verder trekken. Het is ook een dag van zelfreflectie en meditatie.

De avond ervoor, tijdens de Ogoh-Ogoh-parade, dragen groepen jonge mannen de tot 5 meter hoge monsters door de straten — begeleid door gamelan-muziek, fakkels en het gejuich van de menigte. De figuren worden op kruispunten gedraaid (om de demonen te verwarren) en uiteindelijk verbrand. Het is een van de spectaculairste feesten in heel Zuidoost-Azië.

Bali heeft meer feesten dan dagen in het jaar — slechts licht overdreven. De Balinese Pawukon-kalender (210 dagen) en de Saka-kalender (maankalender, vergelijkbaar met het westerse jaar) zorgen samen voor een eindeloze stroom van ceremonies:

Galungan & Kuningan

Het belangrijkste feest in de Pawukon-kalender — elke 210 dagen, voor 10 dagen. Op Galungan keren de vooroudergeesten terug naar de aarde. Overal worden Penjor geplaatst — tot 10 meter hoge, kunstig versierde bamboestokken die over de straten buigen. Kuningan (10 dagen later) markeert de terugkeer van de voorouders naar de geestenwereld.

Odalan (Tempelverjaardag)

Elke van de 20.000 tempels viert elke 210 dagen zijn verjaardag — met meerdaagse ceremonies, gamelan-muziek, dans en gemeenschappelijke maaltijden. De kans dat je als toerist toevallig in een Odalan terechtkomt, is groot — en het is altijd een voorrecht.

Ngaben (Lijkverbranding)

De Balinese lijkverbranding is geen rouwgebeurtenis, maar een feest van vreugde: De ziel wordt bevrijd uit het lichaam en kan reïncarneren of het nirwana binnengaan. Het lichaam wordt in een rijkelijk versierde toren (Bade) naar de verbrandingsplaats gedragen en in een sarkofaag in dierenvorm (stier voor de Brahmanenkaste, leeuw voor Ksatriyas) verbrand. Duizenden mensen nemen deel, er wordt gelachen, gedanst en gefeest. Toeristen zijn welkom, zolang ze respectvol zijn.

Melasti

Drie dagen voor Nyepi trekken feestelijke processies naar de stranden en heilige bronnen om tempelheiligdommen en zichzelf ritueel te reinigen. Duizenden in het wit geklede Balinezen op het strand — een onvergetelijk gezicht.

Bali heeft een vier-kasten-systeem, geïmporteerd door de Majapahit-veroveraars uit Java — maar het werkt anders dan in India:

• Brahmana — Priesterkaste (Titel: Ida Bagus / Ida Ayu). Stellen de heilige priesters (Pedanda).
• Ksatria/Satria — Krijgs- en heerserskaste (Titel: Anak Agung, Dewa, Cokorda). De oude koninklijke families.
• Wesia/Wesya — Handelaarskaste (Titel: Gusti, I Gusti). Kooplieden en beheerders.
• Sudra/Jaba — ca. 90% van de Balinezen. Geen bijzondere titel (vaak I of Ni, dan Wayan/Made/Nyoman/Ketut afhankelijk van de geboortevolgorde).

Het kastensysteem is op Bali minder star dan in India: Er zijn geen „onaanraakbaren", geen beroepsverboden en steeds meer huwelijken tussen de kasten. Maar de taalniveaus zijn tot op heden relevant: Men spreekt met een Brahmana in Hoog-Balinees (Basa Singgih), met gelijken in Midden-Balinees en in het dagelijks leven in Laag-Balinees (Basa Kasar) of Bahasa Indonesia.

De naamgevingsconventie van de Sudra-kaste is uniek: Het eerste kind heet Wayan (of Putu/Gede), het tweede Made (of Kadek/Nengah), het derde Nyoman (of Komang), het vierde Ketut. Bij het vijfde kind begint de cyclus opnieuw. Dat verklaart waarom op Bali gevoelsmatig elke tweede persoon „Wayan" of „Made" heet.