Geschiedenis in een oogopslag
Oman heeft een van de oudste en fascinerendste geschiedenissen van de Arabische wereld — gekenmerkt door zeevaart, handel en een unieke onafhankelijkheidsgeest.
Oude zeevaarders & wierookhandel
Al 5.000 jaar geleden was de Omaanse kust een centrum van de zeevaart. Het oude Magan (de oude naam voor Oman) leverde koper aan de beschavingen van Mesopotamië — spijkerschrifttabletten uit Sumer (het huidige Irak) vermelden Magan als belangrijke handelspartner. Maar de ware rijkdom kwam uit het zuiden: Wierook (Luban) van de Boswellia-bomen van het Dhofar-gebergte was in de antieke wereld waardevoller dan goud.
De omvang van de wierookhandel was enorm:
- Egypte: Farao Hatsjepsoet stuurde 1500 v.Chr. een expeditie naar het „Land Punt" (waarschijnlijk Dhofar) om wierook te verkrijgen. In de tempels van Luxor en Karnak brandden dagelijks tonnen
- Rome: Keizer Nero zou bij de begrafenis van zijn vrouw Poppaea de jaarlijkse wierookopbrengst van een heel land hebben verbrand. Plinius de Oudere schreef dat de wierookhandel „Arabië tot het rijkste land op aarde maakte"
- De Drie Wijzen: Wierook als geschenk voor het Christuskind — een getuigenis van de enorme waarde in de antieke wereld
- Karavaanroutes: De wierookroute liep over 2.000 km van Dhofar door de woestijn naar Petra (Jordanië) en Gaza. Kamelen vervoerden de hars maandenlang door de gevaarlijkste woestijn ter wereld
Vandaag de dag is de wierookhandel economisch onbeduidend, maar cultureel levendig: In elk Omaans huishouden staat een Mabkhara (wierookvat) met gloeiende wierook, en de geur doordringt het hele land — een 5.000 jaar oude traditie die nooit is onderbroken.
De Ibadieten — Omans eigen weg
In de 7e eeuw na Chr. nam Oman de Ibaditisme aan — een eigen richting binnen de islam, die noch soennitisch noch sjiitisch is (→ zie Samenleving). De Ibadieten kozen hun imams (religieuze leiders) op basis van verdienste, niet op afkomst — een proto-democratisch principe dat Oman onderscheidde van zijn buren. Tot op de dag van vandaag is Oman het enige land ter wereld met een ibaditische invloed.
De Ibadieten — Omans eigen weg in de islam
In de 7e eeuw na Chr. nam Oman de Ibaditisme aan — een eigen richting binnen de islam, die noch soennitisch noch sjiitisch is. De Ibadieten kozen hun imams (religieuze leiders) op basis van verdienste, niet op afkomst — een proto-democratisch principe dat Oman onderscheidde van zijn buren en het tot op de dag van vandaag het enige ibaditisch beïnvloede land ter wereld maakt. De gevolgen zijn diepgaand: De Omaanse samenleving is toleranter, pragmatischer en minder dogmatisch dan de meeste Arabische buren — een direct erfgoed van het ibaditische denken.
Omaans Zeerijk (16e–19e eeuw)
Vanaf de 16e eeuw bouwde Oman een maritiem imperium op dat tot de machtigste van de Indische Oceaan behoorde. De geschiedenis leest als een avonturenroman:
- 1507–1650: De Portugezen bezetten Muscat en bouwden de forten Jalali en Mirani. Imam Nasir bin Murshid en zijn opvolger Sultan bin Saif verdreven hen na 143 jaar
- 1698: De Omanis veroverden Zanzibar en delen van de Oost-Afrikaanse kust (Mombasa, Dar es Salaam)
- 1832: Sultan Said bin Sultan verplaatste zijn hoofdstad naar Zanzibar — Oman controleerde de specerijenhandel, de ivoorhandel en (beschamend genoeg) de slavenhandel in de Indische Oceaan
- 1856: Na Saids dood werd het rijk verdeeld: Zanzibar en Oman werden aparte sultanaten. Het begin van de neergang
Isolatie & Sultan Qaboos' Revolutie (1970)
In de 20e eeuw raakte Oman onder Sultan Said bin Taimur (1932–1970) in isolatie en achterlijkheid. De cijfers zijn bijna ongelooflijk:
| Oman 1970 | Details |
|---|---|
| Scholen | 3 (drie!) in het hele land — alleen voor jongens |
| Ziekenhuizen | 0 (nul) — slechts één arts in het land |
| Geasfalteerde wegen | 10 km (tien kilometer) |
| Voertuigen | Minder dan 1.000 |
| Levensverwachting | 49 jaar |
| Alfabetisering | Minder dan 5% |
Sultan Said verbood praktisch alles: Buitenlandse reizen, brillen, muziek, fietsen, boeken. Wie na 21 uur zonder lantaarn op straat werd betrapt, kon worden gearresteerd. Het land leefde de facto in de middeleeuwen — terwijl naastgelegen Dubai al olie produceerde.
Op 23 juli 1970 zette Saids eigen zoon Qaboos bin Said zijn vader af in een bloedeloze paleiscoup. Qaboos, 29 jaar oud, opgeleid in Sandhurst (Britse militaire academie) en opgegroeid onder huisarrest van zijn eigen vader, begon de Renaissance van Oman. In slechts 50 jaar transformeerde hij een land zonder infrastructuur in een moderne staat:
| Oman 1970 | Oman 2020 |
|---|---|
| 3 Scholen | 1.000+ Scholen, 30 Hogescholen, Sultan-Qaboos-Universiteit |
| 0 Ziekenhuizen | 70+ Ziekenhuizen, modern gezondheidssysteem |
| 10 km Weg | 60.000+ km Wegennet (snelwegkwaliteit!) |
| Geen stroom | 100% Stroomvoorziening landelijk |
| 5% Alfabetisering | 95% Alfabetisering |
| 49 jaar Levensverwachting | 78 jaar Levensverwachting |
En dat alles, zonder de traditie te vernietigen. Sultan Qaboos verordende dat elk gebouw traditionele architectuurelementen moet hebben, dat de Dishdasha in de openbare dienst verplicht blijft, en dat de Omaanse cultuur in elke modernisering behouden blijft. Geen enkel ander land ter wereld heeft zo'n transformatie in zo'n korte tijd bereikt — en tegelijkertijd zijn identiteit behouden.
Sultan Qaboos stierf op 10 januari 2020. Honderdduizenden Omanis huilden op straat — een spontane rouw die niet geënsceneerd was, maar echt. Hij liet een stabiele, moderne staat achter en wordt door de Omanis vereerd op een manier die uniek is in de Arabische wereld. Zijn opvolger, Sultan Haitham bin Tarik (zijn neef), zet zijn weg voort en drijft de Visie 2040 vooruit.
