Geschiedenis in vogelvlucht
Jordaniës geschiedenis is een van de oudste van de mensheid — de regio was een van de eerste die permanent werd bewoond en ligt op het kruispunt van drie continenten.
Vroege tijd & Oudheid
De Ain-Ghazal-nederzetting bij Amman (7.000 v. Chr.) is een van de oudste bekende steden ter wereld. De beroemde gipsen beelden van daar behoren tot de vroegste menselijke voorstellingen ooit. In het 1e millennium v. Chr. beheersten de Ammonieten (hoofdstad: Rabbath Ammon, nu Amman), Moabieten en Edomieten de regio — alle drie zijn bekend uit de Bijbel.
De Nabateeërs (4e eeuw v. Chr. – 106 n. Chr.)
De Nabateeërs waren een Arabisch nomadenvolk dat zich in de regio ten zuiden van de Dode Zee vestigde en een handelsimperium opbouwde dat de wierook- en specerijenroutes tussen Arabië, India en de Middellandse Zee controleerde. Hun hoofdstad Petra werd een van de rijkste en mooiste steden van de antieke wereld.
De Nabateeërs waren meesters in waterbeheer — ze ontwikkelden geavanceerde systemen voor het verzamelen en opslaan van regenwater in de woestijn, die tot op heden functioneren. Hun kunst verenigde Griekse, Egyptische en Arabische invloeden tot een unieke stijl, die in Petra nog steeds bewonderd kan worden.
106 n. Chr. annexeerde keizer Trajanus het Nabateeër-rijk en maakte het tot de Romeinse provincie Arabia Petraea. Petra verloor zijn betekenis als handelsstad, en de Nabateeërs gingen op in de Romeinse bevolking.
Romeinen, Byzantijnen & Islam
Onder Rome bloeide de regio: Jerash, Umm Qais (Gadara) en Philadelphia (Amman) werden prachtige Dekapolis-steden. Na de deling van het Romeinse Rijk behoorde Jordanië tot het Byzantijnse Rijk — de mozaïeken van Madaba en de kerken op de berg Nebo stammen uit deze christelijke periode.
636 n. Chr. versloegen de islamitische legers de Byzantijnen in de Slag bij Yarmuk (in het huidige Noord-Jordanië) — een van de beslissende veldslagen in de wereldgeschiedenis, die het gehele Midden-Oosten islamitisch maakte. De Omajjaden (661–750) lieten de woestijnkastelen achter, de Kruisvaarders (12e–13e eeuw) de kastelen Kerak en Shobak, en Saladin het fort Ajloun.
Ottomaanse heerschappij & Arabische opstand
Van 1516 tot 1918 was Jordanië deel van het Ottomaanse Rijk — een grotendeels vergeten provincie, waar slechts de pelgrimsroute naar Mekka doorheen liep (de Hejaz-spoorlijn). Dat veranderde in de Eerste Wereldoorlog: Sjarif Hoessein van Mekka riep in 1916 de Arabische Opstand tegen de Ottomanen uit, ondersteund door de Britse officier T.E. Lawrence („Lawrence van Arabië"). Het Wadi Rum en Aqaba waren toneel van deze legendarische opstand.
Het Hasjemitische Koninkrijk (sinds 1921)
Na de oorlog verdeelden Britten en Fransen het Midden-Oosten onder elkaar (Sykes-Picot-overeenkomst). 1921 richtte Winston Churchill het „Emiraat Transjordanië" op onder Abdullah I., de zoon van Sjarif Hoessein. In 1946 werd het land onafhankelijk als Hasjemitisch Koninkrijk Jordanië.
Sindsdien regeert de Hasjemitische dynastie — een van de oudste koninklijke families ter wereld, die haar afstamming direct op de profeet Mohammed terugvoert. Koning Hoessein (1952–1999) leidde het land door de oorlogen met Israël (1948, 1967) en het Palestijnse conflict en maakte Jordanië tot een betrouwbare partner van het Westen. Zijn zoon Koning Abdullah II. (sinds 1999) zet dit beleid voort.
