Geschiedenis

De geschiedenis van Tunesië begint met een van de meest dramatische conflicten uit de oudheid: de strijd tussen Carthago en Rome om de heerschappij over de Middellandse Zee.

Carthago: De zeemacht (814–146 v. Chr.)

Volgens de legende stichtte de Fenicische prinses Dido (Elissa) in 814 v. Chr. de stad Carthago — „Qart Hadasht" (Nieuwe Stad) — op een heuvel boven de Golf van Tunis. Wat begon als een handelskolonie, ontwikkelde zich tot de machtigste stad van het westelijke Middellandse Zeegebied. Carthago controleerde een handelsimperium van Spanje tot Libië, bezat de grootste vloot van de antieke wereld en was beroemd om zijn rijkdom.

De Punische Oorlogen (264–146 v. Chr.) tegen Rome behoren tot de bloedigste conflicten uit de oudheid:

• 1e Punische Oorlog (264–241 v. Chr.): Carthago verliest Sicilië en Sardinië aan Rome.
• 2e Punische Oorlog (218–201 v. Chr.): Hannibal Barkas steekt met 37 olifanten de Alpen over en verslaat de Romeinen in meerdere veldslagen (Cannae, 216 v. Chr. — Roms zwaarste nederlaag). Toch kan hij Rome niet veroveren en verliest hij de oorlog.
• 3e Punische Oorlog (149–146 v. Chr.): Rome vernietigt Carthago volledig. De stad wordt met de grond gelijkgemaakt, de bevolking tot slaaf gemaakt. „Carthago delenda est" (Carthago moet vernietigd worden) — de uitspraak van senator Cato werd werkelijkheid.

Romeins Tunesië (146 v. Chr. – 439 n. Chr.)

Uitgerekend de Romeinen bouwden Carthago weer op: Onder keizer Augustus werd het de derde grootste stad van het rijk (na Rome en Alexandrië) en de hoofdstad van de provincie Africa — de graanschuur van Rome. Tunesië beleefde een bloeiperiode: Prachtige steden zoals Dougga, Bulla Regia, Sbeitla en Thysdrus (El Jem) ontstonden, doorkruist door wegen, aquaducten en thermen.

De Romeinse mozaïeken, die vandaag de dag in het Bardo-museum en in El Jem te bewonderen zijn, getuigen van de enorme rijkdom van deze periode. Tunesië was een van de welvarendste gebieden van het Romeinse Rijk.

De Arabische verovering (647–709)

In de 7e eeuw bereikten de Arabische legers Noord-Afrika. In 670 n. Chr. stichtte de veldheer Oqba ibn Nafi de stad Kairouan als militair kamp — het werd de eerste islamitische hoofdstad van de Maghreb en het spirituele centrum dat het tot op de dag van vandaag is.

De Arabische verovering veranderde Tunesië ingrijpend: De bevolking, die tot dan toe Romeins-christelijk was (kerkvader Augustinus kwam uit het naburige Algerije), werd geïslamiseerd en deels gearabiseerd. De Berbers (Amazigh), de inheemse bevolking van Noord-Afrika, namen de islam over, maar behielden op veel plaatsen hun taal en gebruiken.

De grote dynastieën

• Aghlabiden (800–909): Bouwers van de Grote Moskee van Kairouan, de ribats van Sousse en Monastir en de Aghlabiden-bassins. Tunesië beleefde een culturele bloei.
• Fatimiden (909–972): Stichters van de nieuwe hoofdstad Mahdia en een machtig kalifaat dat zich later naar Egypte verplaatste (stichting van Caïro).
• Hafsiden (1229–1574): De gouden eeuw van Tunesië. Onder de Hafsiden werd Tunis de hoofdstad en een centrum van handel en wetenschap. De medina van Tunis beleefde haar bloei, de Ez-Zitouna-universiteit was een van de meest gerenommeerde van de islamitische wereld.

Ottomaanse periode (1574–1881)

In 1574 veroverden de Ottomanen Tunesië. Het land werd aanvankelijk als provincie bestuurd, maar ontwikkelde al snel een verregaande autonomie onder lokale heersers:

• Deys en Beys: Tunesië werd de facto onafhankelijk bestuurd. De Husseiniden-dynastie (1705–1957) regeerde meer dan 250 jaar.
• Piraterij: Tunis was een van de bolwerken van de Barbarijse piraten, die in de Middellandse Zee Europese schepen kaapten. De rijkdom uit de piraterij financierde prachtige paleizen en moskeeën.
• Modernisering: In 1861 kreeg Tunesië als eerste Arabische land een grondwet. De slavernij werd in 1846 afgeschaft — 17 jaar voor de VS!

Frans protectoraat (1881–1956)

In 1881 dwong Frankrijk het Verdrag van Bardo af en maakte Tunesië tot protectoraat. De koloniale macht moderniseerde de infrastructuur (spoorwegen, wegen, scholen), maar bouwde tegelijkertijd een systeem van economische uitbuiting en culturele onderdrukking op. De „Ville Nouvelle" (nieuwe steden) naast de medina's — zoals de Avenue Bourguiba in Tunis — stammen uit deze tijd.

Het verzet vormde zich vroeg: De Neo-Destour-partij onder leiding van Habib Bourguiba voerde de strijd om onafhankelijkheid aan. Bourguiba werd meerdere malen gearresteerd en verbannen, maar bleef het symbool van de vrijheidsstrijd.

Onafhankelijkheid en Bourguiba-tijdperk (1956–1987)

Op 20 maart 1956 werd Tunesië onafhankelijk. Habib Bourguiba werd de eerste president en begon een radicaal moderniseringsprogramma:

• Vrouwenrechten: In 1956 verbood Bourguiba polygamie, voerde het echtscheidingsrecht voor vrouwen in en garandeerde onderwijs voor meisjes — decennia voor andere Arabische landen. De Code du Statut Personnel geldt tot op de dag van vandaag als het meest progressieve familierecht van de Arabische wereld.
• Onderwijs: Massale investeringen in scholen en universiteiten. Vandaag de dag heeft Tunesië een van de hoogste alfabetiseringsgraden van Afrika.
• Sekularisatie: Bourguiba scheidde religie en staat, sloot religieuze rechtbanken en dronk eens demonstratief sinaasappelsap op televisie tijdens de Ramadan.

De keerzijde: Bourguiba regeerde steeds autoritairder en liet zich in 1975 tot „president voor het leven" benoemen.

Ben Ali & de Jasmijnrevolutie (1987–2011)

In 1987 pleegde minister van Binnenlandse Zaken Zine el-Abidine Ben Ali een staatsgreep tegen de bejaarde Bourguiba. Wat begon als vernieuwing, eindigde in een kleptocratie: Ben Ali, zijn vrouw Leila Trabelsi en hun families controleerden grote delen van de economie. Politieapparaat en censuur onderdrukten elke oppositie.

Op 17 december 2010 stak groenteverkoper Mohamed Bouazizi zichzelf in brand in Sidi Bouzid — uit wanhoop over willekeur en uitzichtloosheid. De protesten die volgden, brachten op 14 januari 2011 Ben Ali ten val. Het was de Jasmijnrevolutie — en de vonk die de Arabische Lente deed ontbranden.

Tunesië vandaag (sinds 2011)

Tunesië was het enige land van de Arabische Lente dat een (zij het fragiele) democratie ontwikkelde. In 2014 kreeg het land de vrijste grondwet van de Arabische wereld. De civiele samenleving en media zijn levendig, verkiezingen vinden regelmatig plaats.

De uitdagingen blijven groot: hoge jeugdwerkloosheid, economische moeilijkheden, regionale ongelijkheid tussen kust en binnenland. Sinds 2021 heeft president Kais Saied steeds meer macht naar zich toegetrokken, wat de democratische verworvenheden deels in twijfel trekt. Desondanks blijft Tunesië het openste en tolerantste land van de Arabische wereld.