Geschiedenis van Sri Lanka

De gedocumenteerde geschiedenis van Sri Lanka begint met de aankomst van prins Vijaya uit Noord-India in de 5e eeuw v. Chr. — de oprichtingsmythe van de Singalese natie. Vijaya en zijn metgezellen zouden in West-Sri Lanka zijn geland en het eerste Singalese koninkrijk hebben gesticht.

Anuradhapura-periode (377 v. Chr. – 1017)

De hoofdstad Anuradhapura was meer dan 1.300 jaar het centrum van de Singalese beschaving — een van de langst continu bewoonde steden ter wereld. Hier ontstonden monumentale dagoba's (stupa's), die tot de grootste bouwwerken van de antieke wereld behoorden, een ingenieus irrigatiesysteem met duizenden reservoirs en een hoogontwikkelde boeddhistische cultuur.

In het jaar 247 v. Chr. bracht de monnik Mahinda (zoon van de Indiase keizer Ashoka) het Theravada-boeddhisme naar het eiland — een keerpunt dat Sri Lanka tot op heden vormt. Zijn zus Sangamitta bracht een stek van de heilige Bodhi-boom, die nog steeds in Anuradhapura staat.

Polonnaruwa-periode (1017–1235)

Na de verovering van Anuradhapura door de Zuid-Indiase Chola-dynastie verplaatste de hoofdstad zich naar Polonnaruwa. Koning Parakramabahu I. (1153–1186) leidde het koninkrijk naar een nieuwe bloei: hij verenigde het eiland, bouwde het enorme reservoir Parakrama Samudra en liet de Gal Vihara oprichten — die uit de rots gehouwen Boeddhabeelden die tot de meesterwerken van de wereldkunst behoren.

Zwerfhoven & Kandy (1235–1505)

Na de val van Polonnaruwa verhuisde de hoofdstad meerdere keren: Dambadeniya, Yapahuwa, Kurunegala, Gampola en uiteindelijk Kandy, het laatste Singalese koninkrijk dat tot 1815 overleefde.

Drie Europese mogendheden controleerden Sri Lanka achtereenvolgens — elk liet diepe sporen na die tot op de dag van vandaag zichtbaar zijn.

Portugezen (1505–1658)

De Portugezen kwamen in 1505 op zoek naar specerijen — vooral kaneel, het "bruine goud" van Sri Lanka. Ze controleerden de kustgebieden, bouwden forten (Colombo, Galle, Jaffna) en missioneerden met nadruk: duizenden Sri Lankanen werden tot het katholicisme bekeerd. Portugese achternamen (Silva, Fernando, Perera) zijn tot op heden de meest voorkomende in Sri Lanka.

Nederlanders (1658–1796)

De Nederlandse Oost-Indische Compagnie (VOC) verdreef de Portugezen en controleerde de kust bijna 140 jaar. Ze bouwden Galle Fort uit tot het indrukwekkende fort dat nu UNESCO-werelderfgoed is, legden kanalen aan (Dutch Canal in Negombo) en beïnvloedden het rechtssysteem. Het Romeins-Nederlandse recht geldt in delen van Sri Lanka tot op heden.

Britten (1796–1948)

De Britten namen de kust over van de Nederlanders en bereikten in 1815 wat geen enkele Europese macht eerder was gelukt: ze veroverden het Koninkrijk Kandy, het laatste onafhankelijke Singalese rijk. De laatste koning, Sri Vikrama Rajasinha, werd naar Zuid-India verbannen.

De Britten transformeerden het eiland ingrijpend:

• Theeproductie: Vanaf 1867 veranderde de Schot James Taylor het hoogland in enorme theeplantages — "Ceylon Tea" werd wereldberoemd. Voor de oogst brachten de Britten Tamil-arbeiders uit Zuid-India, die als goedkope arbeidskrachten op de plantages leefden — de voorouders van de huidige "hoogland-Tamilen".
• Spoorwegen: De spectaculaire spoorlijn van Colombo naar het hoogland werd aangelegd om de thee te vervoeren — en is nu een van de mooiste treinroutes ter wereld.
• Bestuur & onderwijs: Engels als bestuurstaal, christelijke missiescholen, westers rechtssysteem.

Sri Lanka's 26 jaar durende burgeroorlog tussen de Singalese regering en de Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE, "Tamil Tijgers") is de pijnlijkste wond van de recente geschiedenis. Meer dan 100.000 mensen kwamen om, honderdduizenden werden ontheemd.

Oorzaken

Na de onafhankelijkheid in 1948 marginaliseerden Singalese regeringen steeds meer de Tamil-minderheid: Sinhala werd in 1956 de enige officiële taal, Tamils werden benadeeld bij de toelating tot universiteiten, en de systematische discriminatie dreef de Tamil-jeugd in de armen van radicale groepen.

De oorlog

In 1983 escaleerde het geweld in de "Zwarte Juli" — anti-Tamil pogroms in Colombo en andere steden, waarbij meer dan 3.000 Tamils werden gedood en tienduizenden werden verdreven. De LTTE onder leiding van Velupillai Prabhakaran voerde daarna een verbeten guerrillaoorlog voor een onafhankelijke Tamilstaat "Tamil Eelam" in het noorden en oosten.

De oorlog werd gekenmerkt door wreedheden aan beide zijden: de LTTE zette kindsoldaten en zelfmoordterroristen in, het regeringsleger werd beschuldigd van ernstige mensenrechtenschendingen. De laatste maanden van 2009 waren bijzonder brutaal — duizenden burgers stierven in het kruisvuur toen het leger de LTTE in een kleine zone in het noordoosten insloot.

Verzoening

Sinds het einde van de oorlog in 2009 heeft Sri Lanka zich opmerkelijk hersteld. Het noorden is weer toegankelijk, Jaffna bloeit op, en de infrastructuur is uitgebreid. Maar de wonden helen langzaam: veel Tamils missen hun familieleden, er is nauwelijks verantwoording afgelegd, en het leger is nog steeds aanwezig in het noorden.

Twee andere rampen hebben Sri Lanka in de recente tijd geschokt — en beide hebben het land blijvend gevormd.

Tsunami 2004

Op 26 december 2004 trof een van de dodelijkste natuurrampen in de geschiedenis Sri Lanka met volle kracht. Een tot 10 meter hoge golf trof de zuid- en oostkust — meer dan 35.000 mensen kwamen om, 500.000 werden dakloos. Hele kuststeden werden weggevaagd. Het beroemdste geval: de "Tsunami-trein" bij Peraliya nabij Hikkaduwa, waarin meer dan 1.700 mensen verdronken — de grootste treinramp aller tijden.

Sri Lanka heeft zich sindsdien herbouwd — waarschuwingssystemen zijn geïnstalleerd, bufferzones langs de kust zijn ingericht. Herdenkingsplaatsen en musea langs de zuidkust herinneren aan de slachtoffers.

Economische crisis 2022

In april 2022 stortte de economie van Sri Lanka in: staatsfaillissement, inflatie boven de 60%, brandstof- en voedseltekorten, urenlange stroomuitval. Massale protesten leidden tot de val van president Gotabaya Rajapaksa. De crisis werd veroorzaakt door een combinatie van wanbeheer, de COVID-pandemie en het controversiële verbod op chemische meststoffen.

Voor reizigers heeft de economische crisis een paradox gecreëerd: de sterke devaluatie van de roepie heeft Sri Lanka aanzienlijk goedkoper gemaakt voor buitenlandse bezoekers, terwijl de lokale bevolking lijdt onder de hoge prijzen. Toerisme-inkomsten zijn belangrijker dan ooit voor het land — elke bezoeker helpt direct bij het economisch herstel.