Natuur & Landschap

De Atlantische kust van Portugal is geen lieflijke Middellandse Zeeriviera — ze is wild, dramatisch en krachtig. Ze strekt zich uit over meer dan 800 km van de groene Minho-kust in het noorden tot de gouden kliffen van de Algarve in het zuiden, en elk deel heeft zijn eigen karakter.

De westkust

De westkust tussen Nazaré en Ericeira is het rijk van de surfers. In Nazaré breken de grootste golven ter wereld — de onderwatercanyon van Nazaré bundelt de Atlantische deining tot monsterlijke golven van meer dan 25 meter hoog. In 2017 reed de Braziliaan Rodrigo Koxa een golf van 24,38 meter — wereldrecord. Vanaf het fort van São Miguel Arcanjo kan men het spektakel in de winter (november–februari) observeren.

Peniche en Ericeira (Europa's enige World Surfing Reserve) zijn de mekka's van het Europese surfen. Hier zijn golven voor elk niveau, surfscholen op elk strand en een levendige surfersgemeenschap.

Het zuidwesten — Costa Vicentina

Het Parque Natural do Sudoeste Alentejano e Costa Vicentina is een van de best bewaarde kustgebieden van Europa — 100 km vrijwel ongerepte kliffen, verlaten stranden en een wilde bloemenrijkdom die in de lente (maart–mei) adembenemend is. De Rota Vicentina (visserspad) voert in meerdere etappes langs de kliffen — een van de mooiste langeafstandswandelroutes van Europa.

De Algarve

De Algarve in het zuiden biedt twee gezichten: De zuidkust (Sotavento en Barlavento) heeft gouden zandstranden, spectaculaire rotskliffen en grotten — de Ponta da Piedade bij Lagos en de Benagil-grot zijn iconen. De westkust van de Algarve (Costa Vicentina) is daarentegen wild en winderig, met machtige branding en weinig bebouwing. De Ria Formosa, een lagunegebied bij Faro, is een paradijs voor vogelliefhebbers met meer dan 200 vogelsoorten, waaronder flamingo's.

De Serra da Estrela is met 1.993 m (Torre) het hoogste punt van het Portugese vasteland en een contrastprogramma met de strandvakantie. In de winter valt hier sneeuw (het enige skigebied van Portugal bevindt zich hier, zij het bescheiden), in de zomer lokken wandelpaden door een bijna maanachtige hoogvlakte van graniet.

Het Parque Natural da Serra da Estrela is het grootste natuurpark van Portugal en beschermt een unieke ecologie: endemische planten, gletsjermeren (Lagoa Comprida, Covão dos Conchos — de beroemde „waterval naar nergens" op Instagram is eigenlijk een overloopput), en de Cão da Serra da Estrela — een oeroud herdershondenras dat hier al eeuwenlang de kuddes bewaakt.

De regio is ook de thuisbasis van de Queijo da Serra da Estrela, een van de beste kazen van Europa. In de winter, wanneer de schapen van wilde kruiden en grassen leven, is de kaas op zijn best — romig, intens en met een licht bittere noot van de distellab, die in plaats van industrieel stremsel wordt gebruikt. In de dorpen Seia, Gouveia en Manteigas kan men kaasmakerijen bezoeken en de kaas direct van de producent kopen.

De herdersdorpen van de Serra zijn fascinerende tijdcapsules: stenen huizen, geterrasseerde velden, oude gemeenschappelijke ovens (waar nog gezamenlijk brood wordt gebakken) en een stilte die men in Lissabon niet voor mogelijk zou houden. De dorpen kampen echter met ontvolking — projecten zoals de „Aldeias de Montanha" (bergdorpen) proberen het toerisme als levensader te gebruiken.

De Douro-vallei (Vale do Douro) is een van de spectaculairste cultuurlandschappen van Europa en sinds 2001 UNESCO-werelderfgoed. Over een afstand van meer dan 100 km heeft de Douro een diepe vallei in de leisteen gegraven, en de mensen hebben de steile hellingen door de eeuwen heen in terrassen veranderd — een monumentaal werk van menselijke volharding.

Hier wordt al meer dan 2.000 jaar wijn verbouwd, en hier ontstaat de beroemde portwijn. Het klimaat in de vallei is extreem: in de zomer worden temperaturen van meer dan 40 °C bereikt (de leisteen slaat de hitte op), in de winter kan het gevoelig koud worden. Deze temperatuurstress geeft de druiven hun intense concentratie.

De beste manier om de Douro-vallei te ervaren is een combinatie van trein en boot. De spoorlijn Linha do Douro van Porto naar Pocinho (drieënhalf uur) wordt beschouwd als een van de mooiste treinroutes van Europa — ze volgt de rivier, doorkruist tunnels en biedt panorama's die je de adem benemen. Vanuit Peso da Régua of Pinhão kan men Douro-cruises ondernemen (dagtochten of meerdaags).

De Quintas (wijngaarden) van de Douro nodigen uit tot proeverijen en overnachtingen. Van luxueuze landgoederen zoals de Quinta do Crasto of Quinta da Pacheca (met wijnvat-suites) tot kleine familiebedrijven waar men aan de tafel van de wijnmaker zit — de variatie is groot. De wijnoogst (Vindima) in september is een bijzondere ervaring: op sommige Quintas kan men meehelpen de druiven in traditionele stenen kuipen (Lagares) met de voeten te stampen.

De Atlantische eilanden van Portugal zijn op zichzelf staande werelden — klimatologisch, landschappelijk en cultureel totaal verschillend van de vastelandkust.

De Azoren — Europa's laatste geheim

Negen eilanden midden in de Atlantische Oceaan, 1.500 km ten westen van Lissabon. De Azoren zijn een natuurparadijs van overweldigende schoonheid: uitgedoofde vulkanen, kratermeren, warme bronnen, hortensiahagen en een stilte die in Europa nauwelijks nog te vinden is.

• São Miguel — het grootste eiland, met de beroemde kratermeren Sete Cidades (een blauw en een groen meer in een caldera) en de Furnas-vallei, waar vulkanische hitte het nationale gerecht Cozido das Furnas (stoofpot, die urenlang in hete aarde gaart) kookt
• Terceira — met de UNESCO-werelderfgoedstad Angra do Heroísmo en de unieke Algar do Carvão (lavabuis die men kan betreden)
• Faial — het „blauwe eiland" met de Horta-haven, ontmoetingsplaats voor Atlantische zeilers, en de vulkaan Capelinhos, die in 1957/58 uitbarstte en het eiland vergrootte
• Pico — met de hoogste berg van Portugal (2.351 m, Montanha do Pico) en de UNESCO-beschermde wijnbouwlandschappen (wijn tussen lavasteenmuren)
• Flores — het meest westelijke bewoonde eiland van Europa, met watervallen die rechtstreeks in zee storten

De Azoren zijn een van de beste gebieden voor walvisobservatie in Europa. Potvissen leven hier het hele jaar door, blauwe vinvissen trekken in de lente (maart–mei) voorbij, en dolfijnen zijn bijna dagelijks te zien.

Madeira — De drijvende tuin

Madeira ligt 1.000 km ten zuidwesten van Lissabon en verdient zijn bijnaam „bloemeneiland". Het hele jaar door milde klimaat (18–26 °C) laat subtropische en mediterrane planten naast elkaar gedijen. De Levadas — een meer dan 2.500 km lang netwerk van irrigatiekanalen uit de 15e eeuw — bieden enkele van de mooiste wandelingen van Europa: Men volgt de smalle kanalen door laurierbossen (UNESCO-werelderfgoed), langs kliffen en door tunnels.

Funchal, de hoofdstad, is elegant en kosmopolitisch; de markthal Mercado dos Lavradores explodeert van exotische vruchten. En natuurlijk is er de Madeirawijn — een van de meest duurzame wijnen ter wereld, die door verhitting zijn karakteristieke karamelsmaak krijgt.

Portugal is de grootste kurkproducent ter wereld — ongeveer 50% van de wereldwijde kurkproductie komt hier vandaan. De Montados (kurkeikenbossen) van de Alentejo zijn een uniek cultuurlandschap, waar landbouw en natuurbescherming al eeuwenlang hand in hand gaan.

De kurkeik (Quercus suber) wordt om de negen jaar geschild — de schors groeit terug, de boom leeft verder, sommige meer dan 200 jaar lang. De vers geschilden bomen met hun fel roodbruine stam zijn een iconisch beeld van de Alentejo. Kurk is een duurzaam natuurproduct: de bossen binden CO₂, bieden leefruimte voor bedreigde soorten en voorkomen bodemerosie.

In de Montados leven de Iberische lynx (het zeldzaamste roofdier van Europa, met nog slechts ongeveer 2.000 exemplaren in Portugal en Spanje), de Iberische keizerarend en talloze andere bedreigde soorten. Het Parque Natural do Vale do Guadiana in het zuidoosten van de Alentejo is een van de laatste toevluchtsoorden van de lynx in Portugal.

Portugal heeft in totaal een natuurparksysteem met één nationaal park (Peneda-Gerês in het noorden, het enige) en 13 natuurparken die samen bijna een kwart van het land beschermen. Het Peneda-Gerês Nationaal Park in het uiterste noordwesten is wild en grotendeels ongerept: granietrotsen, eikenbossen, wilde paarden (Garranos) en de laatste wolven van Portugal leven hier. Wandelaars kunnen overnachten in dorpen die zich al eeuwenlang nauwelijks hebben veranderd.

Bescherming van de zee

De maritieme beschermde gebieden van Portugal groeien gestaag. Het beschermde zeegebied van de Azoren is een van de grootste van Europa. De Berlengas-eilanden voor Peniche (vasteland) zijn een UNESCO-biosfeerreservaat met een van de grootste zeevogelkolonies van Zuid-Europa. De wateren rond de Berlengas zijn een uitstekend duikgebied met kristalhelder water en een rijke onderwaterwereld.

Een groeiend probleem zijn de bosbranden, die vooral in de zomer verwoestende proporties kunnen aannemen. De ramp van Pedrógão Grande in juni 2017, waarbij 66 mensen omkwamen, was een keerpunt: Portugal investeert sindsdien massaal in bosbeheer, brandgangen en herbebossing met inheemse soorten in plaats van de brandgevoelige eucalyptusmonoculturen.