Samenleving & Cultuur

Friluftsliv (letterlijk: „buitenleven") is meer dan een hobby — het is de Noorse levensfilosofie. De term werd in de 19e eeuw door de toneelschrijver Henrik Ibsen bedacht en beschrijft de diepe behoefte van Noren om tijd in de natuur door te brengen — in elk seizoen, bij elk weer.

Wat betekent dit concreet? In het weekend zijn de bergen, bossen en fjorden vol met Noren die wandelen, skiën, vissen, kamperen of gewoon bij het kampvuur zitten. In de winter gaat men op Skitur (skitocht) en in de zomer op Fjelltur (bergwandeling). Kinderen leren van jongs af aan buiten te zijn — Noorse kleuterscholen brengen tot 80% van de tijd buiten door, zelfs bij regen en sneeuw.

Het beroemde Noorse spreekwoord vat het samen: „Det finnes ikke dårlig vær, bare dårlige klær" — Er bestaat geen slecht weer, alleen slechte kleding. Dit is geen cliché, maar geleefde realiteit.

Voor reizigers betekent Friluftsliv: Noren begrijpen en respecteren het als je buiten bent. Wandelpaden zijn uitstekend gemarkeerd, berghutten zijn bemand, en het Allemansrecht (Allemannsretten) geeft je het recht om overal in de natuur te kamperen.

Noorwegen behoort regelmatig tot de meest gelijkwaardige landen ter wereld. Enkele opmerkelijke feiten:

• Noorwegen voerde in 1913 als een van de eerste landen in Europa het vrouwenkiesrecht in
• Het ouderschapsverlof bedraagt 49 weken met volledige betaling (of 59 weken bij 80%), waarvan 15 weken voor de vader zijn gereserveerd — „Pappapermisjon"
• Sinds 2003 moeten raden van bestuur van beursgenoteerde bedrijven minstens 40% vrouwen hebben
• Het homohuwelijk is sinds 2009 legaal

Het Noorse samenlevingsmodel is gebaseerd op vertrouwen, gelijkheid en een sterke verzorgingsstaat: gratis onderwijs (tot en met de universiteit), universele gezondheidszorg, genereuze sociale voorzieningen. De inkomensverschillen zijn klein — de CEO verdient in Noorwegen doorgaans het 10-voudige van de gemiddelde werknemer (in de VS het 350-voudige).

Janteloven (De Jantewet)

Een cultureel concept dat het Noorse gedrag sterk beïnvloedt: „Je moet niet denken dat je iets bijzonders bent." Opscheppen, pronken en vertoon van rijkdom worden als zeer ongepast beschouwd. Noren zijn bescheiden, terughoudend en egalitair — zelfs miljonairs rijden in een Volkswagen en staan in de rij. Dit kan voor buitenstaanders als koel of afstandelijk overkomen, maar is een uitdrukking van een diepgewortelde gelijkheidscultuur.

De Samen (Sámi) zijn het enige erkende inheemse volk van Europa en leven al minstens 3.500 jaar in Sápmi — een gebied dat zich uitstrekt over het noorden van Noorwegen, Zweden, Finland en het Kola-schiereiland van Rusland. In Noorwegen wonen ongeveer 40.000–60.000 Samen, voornamelijk in Finnmark, Troms en Nordland.

De geschiedenis van de Samen in Noorwegen is pijnlijk: De Norwegiseringspolitiek (fornorsking) van de 19e eeuw tot in de jaren 1960 probeerde systematisch de Samische taal, cultuur en identiteit uit te wissen. Samische kinderen moesten Noorse internaten bezoeken, Samische namen werden verboden.

Sinds de jaren 1970 heeft er een culturele heropleving plaatsgevonden: Het Sameting (Samisch Parlement) in Karasjok (opgericht in 1989) vertegenwoordigt de belangen van de Samen, Samische talen hebben een officiële status, en de Samische cultuur beleeft een renaissance — van de muzikante Mari Boine tot de Joik (traditionele zang) en hedendaagse Samische kunst.

Voor reizigers: In Karasjok kun je het Sámi-Parlement en het Sámiid Vuorká-Dávvirat (Samisch Museum) bezoeken. In Kautokeino vindt het Sámi Paasfestival plaats — rendierraces, Joik-wedstrijden, Lavvu-kampen. In Alta tonen de rotsgravures (UNESCO-werelderfgoed) het leven van de voorouders 7.000 jaar geleden.