Geschiedenis van Namibië

De San (Bosjesmannen) zijn de oudste bewoners van Namibië — en volgens genetisch onderzoek een van de oudste mensengroepen ter wereld. Al minstens 20.000 jaar, mogelijk al meer dan 100.000 jaar, leven ze als jagers en verzamelaars in de Kalahari en de droge gebieden van zuidelijk Afrika.

Hun rotsgravures en -tekeningen — te vinden in Twyfelfontein (UNESCO-werelderfgoed), op de Brandberg (de beroemde „White Lady") en op honderden andere plaatsen — zijn tussen de 2.000 en 6.000 jaar oud en documenteren een wereld vol wilde dieren, jachtscènes en spirituele symbolen.

De San ontwikkelden unieke overlevingstechnieken voor het leven in de woestijn:

• Ze vinden water waar anderen dorsten — in Bi-knollen (ondergrondse meloenen) en holle boomstammen
• Hun klikgeluiden (klik-talen) behoren tot de meest complexe fonetische systemen ter wereld
• Hun spoorzoekkunst wordt tegenwoordig in de wetenschap (tracking) en zelfs bij terrorismebestrijding ingezet

Tegenwoordig leven er nog slechts enkele duizenden San in Namibië, velen in de Nyae-Nyae-Conservancy in het noordoosten. Hun traditionele leefgebied is eeuwenlang ingeperkt door Bantu-volkeren, kolonialisten en moderne boeren. Projecten zoals de Living Culture Foundation proberen hun culturele erfgoed te behouden.

Vanaf de 14e eeuw trokken Bantu-volkeren vanuit het noorden binnen en verdreven de San naar de onherbergzame woestijngebieden. De belangrijkste groepen:

• Ovambo (Oshiwambo): De veruit grootste bevolkingsgroep van Namibië (ca. 50%). Ze wonen traditioneel in het vruchtbare noorden (Ovamboland) en beoefenen landbouw en veeteelt. Uit de Ovambo kwam de SWAPO-bevrijdingsbeweging voort
• Herero: Veetelers die in de 17e/18e eeuw uit Oost-Afrika immigreerden en het centrale hoogland bevolkten. Herkenbaar aan de Victoriaanse kleding van de vrouwen — een aanpassing van de missionariskleding uit de 19e eeuw, die tegenwoordig met trots als cultureel symbool wordt gedragen
• Nama/Damara: Khoi-San-gerelateerde groepen die als herders en handelaren leefden. De Nama onder kapitein Hendrik Witbooi waren de laatsten die de Duitse kolonialisten weerstand boden
• Kavango, Caprivianen, Tswana: Andere groepen in het noorden en noordoosten

Deze etnische diversiteit kenmerkt Namibië tot op de dag van vandaag — het land heeft 13 erkende volksgroepen en meer dan 30 talen en dialecten.

In 1883 verwierf de Bremer koopman Adolf Lüderitz een stuk kust bij de huidige stad Lüderitz — een koopcontract waarvan de eerlijkheid vanuit het huidige perspectief meer dan twijfelachtig is. In 1884 plaatste rijkskanselier Bismarck het gebied onder Duitse „bescherming" — Duits-Zuidwest-Afrika was geboren.

De Duitse koloniale heerschappij duurde 30 jaar en liet diepe sporen na:

• Kolonisten: Duitse boeren vestigden zich in het centrale hoogland, stichtten boerderijen en verdreven de Herero en Nama van hun weidegrond
• Infrastructuur: Spoorlijnen, kerken, administratieve gebouwen — veel daarvan staan er nog steeds
• Beschermingstroepen: Het Duitse leger beveiligde de kolonie met toenemende brutaliteit

De groeiende landonteigening en vernedering van de inheemse bevolking leidde tot de Herero-opstand in januari 1904 — gevolgd door een van de donkerste hoofdstukken in de Duitse geschiedenis.

De genocide op de Herero en Nama (1904–1908) is een van de ergste misdaden in de Duitse koloniale geschiedenis — en wordt door historici beschouwd als de eerste genocide van de 20e eeuw.

Na de Herero-opstand in januari 1904 stuurde Berlijn generaal Lothar von Trotha, die op 2 oktober 1904 zijn beruchte vernietigingsbevel uitvaardigde:

„Binnen de Duitse grens wordt elke Herero met of zonder geweer, met of zonder vee neergeschoten. Ik neem geen vrouwen en kinderen meer op."

De Herero werden de waterloze Omaheke-woestijn ingedreven, waar duizenden van hen dorstten. Overlevenden werden geïnterneerd in concentratiekampen — op Haifischinsel bij Lüderitz en in Windhoek. Dwangarbeid, honger, ziekten en medische experimenten (schedelmetingen) eisten nog eens duizenden slachtoffers.

De balans: Van ongeveer 80.000 Herero overleefden slechts circa 15.000. De Nama verloren ongeveer de helft van hun bevolking.

Duitsland erkende de genocide pas officieel in 2021 en beloofde 1,1 miljard euro ontwikkelingshulp over 30 jaar — een bedrag dat door veel Herero- en Nama-vertegenwoordigers als onvoldoende wordt bekritiseerd, omdat het niet naar directe nakomelingen gaat, maar naar staatsprojecten.

Na de Eerste Wereldoorlog nam Zuid-Afrika het bestuur van het gebied over — aanvankelijk als Volkenbondmandaat, daarna als feitelijke kolonie. Vanaf 1948 voerde Zuid-Afrika het apartheidssysteem ook in Zuidwest-Afrika in: strikte rassenscheiding, homelands, paswetten en systematische discriminatie van de zwarte bevolking.

Het verzet vormde zich in de SWAPO (South West Africa People's Organisation), opgericht in 1960 onder leiding van Sam Nujoma. Vanaf 1966 voerde de SWAPO een gewapende bevrijdingsstrijd tegen de Zuid-Afrikaanse bezetting — de „Bush War", die meer dan 20 jaar duurde en vooral in het noorden (Ovamboland) werd uitgevochten.

Onder internationale druk en na het einde van de Koude Oorlog vonden in 1989 de eerste vrije verkiezingen plaats. Op 21 maart 1990 werd Namibië onafhankelijk — als een van de laatste landen van Afrika. Sam Nujoma werd de eerste president.

Sinds de onafhankelijkheid is Namibië een stabiele democratie — een zeldzaamheid op het continent. De SWAPO regeert onafgebroken, maar verkiezingen worden als vrij en eerlijk beschouwd. De persvrijheid behoort tot de beste van Afrika.