Mandalay & Noorden

De culturele ziel van Myanmar

Mandalay is de op een na grootste stad van Myanmar en de culturele hoofdstad — een stoffig centrum vol motorfietsen en pick-ups, dat op het eerste gezicht niet veel voorstelt. Maar onder het onopvallende oppervlak schuilt een stad van enorme culturele diepgang: Mandalay is het hart van het Birmese boeddhisme, de zetel van de belangrijkste kloosters en religieuze scholen, het centrum van traditionele kunsten en ambachten — van marionettenbouw tot goudslaan en beeldhouwkunst.

De stad werd pas in 1857 door koning Mindon gesticht als laatste koninklijke hoofdstad — en daarmee de profetie van Boeddha vervuld, die voorspeld zou hebben dat aan de voet van de Mandalay Hill na 2.400 jaar een grote stad zou ontstaan. Ondanks haar relatieve jeugd is de culturele betekenis van Mandalay immens: Hier vond het Vijfde Boeddhistische Concilie plaats, hier wordt het zuiverste Birmees gesproken, en hier bewaren ambachtslieden tradities die elders allang verdwenen zijn.

Hoogtepunten in de stad

• Kuthodaw-pagode — Het grootste boek ter wereld: 729 witte marmeren platen, elk in een eigen stupa, waarop de volledige Pali-canon (de boeddhistische heilige schrift, Tipitaka) is gegraveerd. Voltooid in 1860, na het Vijfde Boeddhistische Concilie. Om alle platen te lezen, zou men naar schatting 450 dagen nodig hebben — het grootste boek ter wereld. Het aanzicht van de 729 witte stupa's in geometrische orde is op zichzelf al overweldigend.
• Mandalay Hill: De 236 m hoge heuvel aan de noordrand van de stad, die boven het koninklijk paleis uitsteekt, biedt het beste panoramische uitzicht: de stad, het paleis, de Irrawaddy, de bergen van de Shan-staat in de verte. 1.729 overdekte treden leiden omhoog, omzoomd door pagodes, Boeddhabeelden en waarzeggers. Alternatief per auto of lift. De zonsondergang vanaf de top is een must.
• Koninklijk paleis: Een enorm complex (4 km², 3 km zijlengte!) achter hoge rode muren en een gracht. Tijdens de Tweede Wereldoorlog grotendeels verwoest en later gereconstrueerd. De afmetingen zijn indrukwekkend, de wachttoren biedt het beste uitzicht over het terrein. Toegang: 10.000 MMK. Buitenlanders mogen alleen via de oostpoort binnenkomen (paspoort meenemen).
• Mahamuni-pagode: Het op een na belangrijkste Boeddhabeeld van Myanmar. Het zittende beeld is met zoveel bladgoud bedekt (lagen van 15 cm dik!) dat de lichaamsvorm nauwelijks nog herkenbaar is — alleen het gezicht wordt vrijgehouden. Elke ochtend om 4:00 uur wordt het gezicht van de Boeddha in een uitgebreide ceremonie ritueel gewassen. Dit intieme ritueel is voor vroege vogels een onvergetelijke ervaring.
• Shwenandaw-klooster: Het enige bewaard gebleven gebouw van het oorspronkelijke koninklijk paleis — volledig van gouden teakhout, met fantastische houtsnijwerken die scènes uit de Jataka (geboorteverhalen van Boeddha) uitbeelden. Een meesterwerk van de Birmese houtsnijkunst.

De langste teakhouten brug ter wereld

De U-Bein-brug bij Amarapura (11 km ten zuiden van Mandalay) is de langste en oudste teakhouten brug ter wereld: 1,2 km lang, gebouwd in 1850 van 1.086 teakhouten palen, gerecycled uit het gesloopte koninklijk paleis van Inwa. Ze overspant het ondiepe Taungthaman-meer, dat in het regenseizoen aanzwelt en in het droge seizoen gedeeltelijk uitdroogt.

De U-Bein-brug is een fotografisch icoon van Myanmar: Bij zonsondergang, wanneer monniken in saffraankleurige gewaden, boeren met ossenkarren, fietsers en wandelaars over de brug trekken en de silhouetten zich spiegelen in het gouden water, ontstaan beelden van onwerkelijke schoonheid. Het is een van die plekken waar zelfs middelmatige fotografen opnamen maken die als schilderijen lijken.

De zonsondergang beleven

• Vanaf de oever: Vanaf de westelijke oever van het meer zie je de brug als silhouet tegen de oranje lucht — het klassieke perspectief.
• Vanaf een boot: Huur een boot (2.000–3.000 MMK / 0,60–1 EUR) en fotografeer de brug vanaf het water. Nog dramatischer, omdat je dichter bij de silhouetten van de mensen op de brug komt.
• Timing: Minstens 1 uur voor zonsondergang daar zijn — de beste plekken aan de oever vullen zich snel.

Vier oude koningssteden

Rond Mandalay liggen vier voormalige koningssteden — elk was ooit de hoofdstad van een Birmees rijk. Samen vormen ze een fascinerend panorama van de Birmese geschiedenis. Ze zijn te combineren als dagtocht:

• Amarapura: De U-Bein-brug en het Mahagandayon-klooster, waar elke ochtend om 10:30 uur meer dan 1.000 monniken zwijgend in de rij staan voor de lunch — een fascinerend, nederig en fotogeniek schouwspel.
• Inwa (Ava): Per veerboot over de rivier (1.000 MMK), dan per paardenkoets door de ruïnes van een 400 jaar oude hoofdstad. De scheve wachttoren (Nanmyin), teakhouten kloosters te midden van rijstvelden en een sfeer alsof de tijd heeft stilgestaan.
• Sagaing: Honderden witte pagodes en kloosters op de Sagaing-heuvels aan de westelijke oever van de Irrawaddy — een van de heiligste plaatsen van Myanmar. Meer dan 600 kloosters, 3.000 monniken en nonnen. Het panoramische uitzicht vanaf de U-Min-Thonze-pagodes over de Irrawaddy is adembenemend.
• Mingun: Per boot de Irrawaddy op (1 uur vanaf Mandalay). De onvoltooide Mingun-pagode zou de grootste ter wereld zijn geworden (150 m hoog!), als een aardbeving in 1839 de bouw niet had gestopt. Wat er staat, is nog steeds overweldigend: 50 m hoog, met gigantische scheuren. Daarnaast: de Mingun-bel — met 90 ton de op een na grootste hangende bel ter wereld — en de elegante witte Hsinbyume-pagode.

Off the beaten path in de noordelijke Shan-staat

Hsipaw (uitgesproken als: Si-Paw) is een slaperig stadje in de noordelijke Shan-staat — en een van de beste plekken in Myanmar voor authentieke trektochten ver van de toeristische paden. Terwijl Kalaw en het Inle-meer in het hoogseizoen bevolkt zijn door trekkinggroepen, is Hsipaw nog steeds een geheime tip, waar de dorpelingen je met oprechte verbazing en hartelijke nieuwsgierigheid ontvangen.

De regio is de thuisbasis van verschillende etnische groepen — Shan, Pa-O, Palaung en Lisu — die in de bergen rondom Hsipaw wonen en hun traditionele levenswijze grotendeels hebben behouden. De Palaung-vrouwen dragen zilveren halsbanden en kleurrijke klederdracht, de Shan-boeren beheren theeplantages, en in de dorpen wordt rijst nog met de hand geplant en geoogst.

Gokteik-viaduct — Sensatie op rails

De treinreis van Hsipaw naar Pyin Oo Lwin (of andersom) kruist het Gokteik-viaduct — een meer dan 100 jaar oude spoorbrug over een 300 m diepe kloof, die tot de wonderen van koloniale ingenieurskunst behoort. Gebouwd in 1901 door de Pennsylvania Steel Company, was het destijds de hoogste spoorbrug ter wereld.

De trein kruipt in stapvoets tempo over het viaduct — de stalen constructie kraakt, de wagons schommelen, en de blik naar beneden in de met jungle begroeide kloof is duizelingwekkend. Er zijn geen leuningen aan het raam, geen veiligheidsgordels, geen waarschuwingsborden — alleen het vertrouwen dat een 125 jaar oude brug van staal en klinknagels zijn belofte houdt. Een ervaring die zowel angstaanjagend als groots is.

Treinreis Hsipaw → Pyin Oo Lwin: 7–10 uur (ja, voor 200 km). Ongeveer 4.000 MMK (1,20 EUR). Men reist niet voor de snelheid, maar voor de ervaring: het landschap, de mensen in de trein, de verkopers op de stations, en natuurlijk het moment op het viaduct.

Trekking vanuit Hsipaw

• 1-daagse trekking: Naar de Shan- en Pa-O-dorpen in de heuvels, door theeplantages en langs watervallen. Vanaf 15 USD per persoon met Engelssprekende gids.
• 2-dagen/1-nacht: Overnachting in een Palaung-dorp — een van de meest authentieke trekkingervaringen in heel Zuidoost-Azië. De Palaung-vrouwen met hun traditionele zilveren halsbanden, het eten bij open vuur, de sterrenhemel boven de bergen.
• Shan-paleis: In Hsipaw zelf is een bezoek aan het Shan-paleis van de voormalige prins (Saopha) de moeite waard. De weduwe van de laatste prins (die na de militaire staatsgreep in 1962 verdween en nooit meer opdook) leidt soms persoonlijk rond in het gebouw — een aangrijpend getuigenis van de Shan-geschiedenis.