Geschiedenis

De geschiedenis van Myanmar wordt gekenmerkt door machtige koninkrijken die eeuwenlang het lot van Zuidoost-Azië mede bepaalden en een culturele bloei voortbrachten, waarvan de getuigenissen reizigers tot op de dag van vandaag overweldigen.

Pyu-steden (2e eeuw v. Chr. – 11e eeuw)

De Pyu waren de eerste bekende stadsstaatbewoners van Centraal-Myanmar. Hun steden — Sri Ksetra, Beikthano en Halin — zijn sinds 2014 UNESCO-werelderfgoed. De Pyu brachten het boeddhisme uit India naar het land en legden de culturele basis voor alle latere Birmese rijken. Hun watervoorzieningssystemen, stadsmuren en astronomische kennis getuigen van een hoogontwikkelde beschaving.

Het Koninkrijk Bagan (1044–1287)

Koning Anawrahta stichtte in 1044 het eerste verenigde Birmese rijk met de hoofdstad Bagan. Hij bekeerde zich tot het Theravada-boeddhisme, versloeg het Mon-koninkrijk in het zuiden en vestigde de religie als staatsideologie. Wat volgde was een 250 jaar durende explosie van religieuze bouwkunst: Meer dan 10.000 tempels, pagodes en kloosters verrezen in de Bagan-vlakte — gefinancierd door koningen, edelen en welgestelde burgers die door de bouw religieuze verdienste (Merit) voor toekomstige levens wilden verzamelen.

Het Koninkrijk Bagan was een cultureel centrum van de eerste orde: Pali-geleerdheid, geneeskunde, astronomie en kunst bloeiden. De architectuur ontwikkelde zich van Mon-geïnspireerde vormen tot een zelfstandige Birmese stijl. Het rijk eindigde in 1287, toen de Mongolen onder Kublai Khan binnenvielen. Er volgden eeuwen van gefragmenteerde kleine staten en rivaliteiten.

Konbaung-dynastie (1752–1885)

Het laatste grote Birmese koninkrijk verenigde het land opnieuw, veroverde Siam (Thailand), vernietigde Ayutthaya (1767) en breidde zich in alle richtingen uit. Koning Mindon stichtte in 1857 Mandalay als nieuwe hoofdstad en organiseerde het Vijfde Boeddhistische Concilie, waarbij de gehele Pali-canon op 729 marmeren platen werd gegraveerd — het „grootste boek ter wereld" van de Kuthodaw-pagode in Mandalay.

Brits-Birma (1885–1948)

In drie Anglo-Birmese oorlogen (1824, 1852, 1885) veroverden de Britten het gehele koninkrijk. Koning Thibaw, de laatste koning, werd in 1885 met zijn familie naar India in ballingschap gestuurd — het einde van 800 jaar Birmese monarchie. De Britten maakten Rangoon (Yangon) tot hoofdstad en transformeerden Birma in een belangrijke rijst- en teakhout-exporteur. De koloniale gebouwen die tegenwoordig het oude stadscentrum van Yangon kenmerken, stammen uit deze periode.

Onafhankelijkheid & Aung San

De held van de onafhankelijkheidsbeweging was Generaal Aung San — vader van Aung San Suu Kyi en tot op heden de meest vereerde Birmees. Hij richtte het Birmese leger op, onderhandelde met de Japanners, wisselde tijdens de oorlog van kant en onderhandelde uiteindelijk de onafhankelijkheid van de Britten. Op 19 juli 1947 werd hij — zes maanden voor de onafhankelijkheid — samen met zes kabinetsleden vermoord. Op 4 januari 1948 werd Birma onafhankelijk.

Militaire dictatuur (1962–2011)

In 1962 pleegde Generaal Ne Win een staatsgreep en vestigde de „Birmese Weg naar het Socialisme" — een bizarre mix van socialisme, nationalisme en bijgeloof (hij veranderde de bankbiljetten zodat ze deelbaar waren door zijn geluksgetal 9). Het land, ooit een van de rijkste van Azië, verarmde dramatisch. Birma werd een kluizenaarsstaat.

1988: Massale protesten tegen het regime. Aung San Suu Kyi, dochter van de nationale held, werd een icoon van de democratiebeweging. De militaire junta sloeg de protesten bloedig neer (geschatte 3.000 doden) en plaatste Suu Kyi onder huisarrest — in totaal 15 jaar. 1991 ontving ze de Nobelprijs voor de Vrede. 2010 werd ze vrijgelaten.

Democratisering en terugslag

2015: Suu Kyis partij NLD won de verkiezingen met een verpletterende overwinning. Myanmar opende zich, toeristen stroomden het land binnen, de economie groeide. Maar de euforie werd getemperd door de Rohingya-crisis (2017) in de staat Rakhine, die internationaal werd veroordeeld als etnische zuivering.

1 februari 2021: Het leger (Tatmadaw) pleegde opnieuw een staatsgreep, arresteerde Suu Kyi en haar regering en nam de macht over. Sindsdien verkeert Myanmar in een zware crisis: gewapend verzet in veel delen van het land, economische achteruitgang en humanitair leed. De toekomst van Myanmar is onzeker — maar de wil van het volk voor democratie is ongebroken.