Natuur & Milieu

Kroatië heeft de vorm van een hoefijzer (of bumerang) — een ongebruikelijke geografie, gevormd door de geschiedenis. Het land strekt zich uit van de Pannonische vlakte in het noordoosten over het Dinarische gebergte tot aan de 1.778 km lange Adriatische kust.

Drie landschapszones

• Pannonische vlakte (noordoosten): Vlak, vruchtbaar, agrarisch. Slavonië met zijn tarwevelden, bossen en rivieren (Drava, Sava, Donau). De „graanschuur" van Kroatië.
• Dinarische gebergte (midden): Karstlandschap — poreuze kalksteen, ondergrondse rivieren, grotten, kloven. De Plitvicemeren en de Krka-watervallen zijn producten van deze karst. Hoogste berg: Dinara (1.831 m).
• Adriatische kust (westen/zuiden): 1.778 km vastelandkust + 4.058 km eilandkust = 5.835 km totale kust. 1.244 eilanden, riffen en rotsen. Het water is extreem helder (zicht tot 50 m), omdat de karst sedimenten filtert.

Eilanden

Van de 1.244 eilanden zijn er slechts 47 permanent bewoond. De grootste: Krk en Cres (beide ca. 406 km²), Brač (395 km²), Hvar (300 km²). De meest bevolkte: Krk (19.000 inwoners, met brug naar het vasteland verbonden). De meest afgelegen bewoonde: Vis (pas in 1989 voor toeristen geopend, voorheen Joegoslavische militaire basis).

Klimaat

De kust heeft een Mediterrane klimaat (hete, droge zomers; milde, vochtige winters). Het binnenland heeft een continentaal klimaat (koude winters met sneeuw, hete zomers). De Bora (Bura) is een koude, rukkerige noordoostenwind die in de winter met snelheden tot 250 km/u door de kustvalleien raast — de Pelješac-brug en de Krk-brug worden dan gesloten.

Kroatië heeft 8 nationale parken en 11 natuurparken — voor zo'n klein land een opmerkelijke dichtheid.

De 8 nationale parken

De 11 natuurparken

Minder streng beschermd dan nationale parken, maar ook de moeite waard:

• Biokovo — Steil gebergte boven de Makarska Riviera met Skywalk (12€)
• Telašćica — Natuurlijke haven op Dugi Otok, zoutmeer, kliffen
• Vransko jezero — Grootste natuurlijke meer van Kroatië, vogelobservatie
• Lastovo — Afgelegen eilandengroep, sterrenhemelparadijs (nauwelijks lichtvervuiling)
• Žumberak-Samoborsko gorje — Zachte heuvels bij Zagreb, ideaal voor dagwandelingen
• Medvednica — De huisberg van Zagreb met kasteel Medvedgrad
• Papuk — UNESCO Global Geopark in Slavonië
• Lonjsko Polje — Moerasgebied aan de Sava, ooievaars, houten architectuur
• Kopački rit — Donaumoeras bij Osijek, een van de grootste wetlands van Europa
• Učka — Bergmassief boven Opatija met uitkijktoren
• Dinara — Hoogste berg van Kroatië (1.831 m), pas in 2021 natuurpark geworden

De dierenwereld van Kroatië is verrassend divers:

Op het land

• Bruine beren: Ongeveer 1.000 exemplaren in de Dinariden. Gorski Kotar en de bossen rond de Plitvicemeren zijn hun belangrijkste leefgebied. Waarnemingen zijn zeldzaam — beren vermijden mensen.
• Lynxen: Ongeveer 40-60 Euraziatische lynxen, streng beschermd. Risnjak (naam betekent „Lynx-plaats") is hun belangrijkste leefgebied.
• Wolven: Ongeveer 200 in de bergen. Streng beschermd sinds 1995.
• Vale gieren (Griffon Vultures): Een van de laatste kolonies van Europa op het eiland Cres. Het reddingscentrum in Beli zorgt voor gewonde dieren. Spanwijdte tot 2,8 m!

In de zee

• Dolfijnen: De populatie tuimelaars rond Lošinj is een van de best bestudeerde ter wereld. Dolphin-Watching-tours vanuit Mali Lošinj (Blue World Institute). Ongeveer 180 dieren.
• Monniksrobben: Extreem zeldzaam, maar er zijn sporadische waarnemingen in afgelegen grotten.
• Onechte karetschildpadden: Nestelen op enkele stranden. Gevaar voor verwondingen door boten en netten.

Pas op: Zee-egels!

Op bijna alle rots- en kiezelstranden leven zwarte zee-egels (Diadema). Hun stekels breken af in de huid en zijn ontzettend pijnlijk. Waterschoenen zijn daarom aan de Kroatische kust geen modezwakte, maar een must!

Kroatië heeft enerzijds een uitstekende waterkwaliteit (regelmatig nr. 1 in de EU) en indrukwekkende natuurlijke schatten. Anderzijds kampt het land met de typische problemen van massatoerisme:

• Overtourism: Dubrovnik beperkt sinds 2019 het aantal cruisepassagiers tot 4.000 per dag (was eerder tot 10.000). Hvar-stad en Split zitten in juli/augustus ook aan hun limiet.
• Watertekort: Op de eilanden wordt drinkwater per pijpleiding of tankschip aangevoerd. Water besparen is geen verzoek, maar een noodzaak.
• Afval: Vooral op afgelegen eilanden een probleem — plastic afval op stranden is helaas vaak voorkomend.
• Bouwzonden: Illegale bouwprojecten aan de kust (appartementisering) bedreigen het landschap.

Wat je kunt doen

• Buiten het seizoen reizen (mei/juni, september/oktober) — beter weer, minder drukte, voordeligere prijzen
• Lokale Konobe in plaats van ketens — je geld blijft in de gemeenschap
• Waterfles meenemen — kraanwater is overal drinkbaar
• Openbaar vervoer/veerboten gebruiken in plaats van huurauto's, waar mogelijk
• Minder bekende plekken bezoeken — Šibenik in plaats van Dubrovnik, Vis in plaats van Hvar, Nin in plaats van Zadar