Geschiedenis van Ierland

Ierlands vroegste bekende bewoners lieten monumentale sporen na: Newgrange (ca. 3200 v. Chr.) is ouder dan de piramides en bewijst een hoogontwikkelde steentijdcultuur met astronomische kennis. Rond 500 v. Chr. bereikten de Kelten het eiland en drukten voor altijd hun stempel op Ierland: hun taal (Gaeilge leeft tot op heden), hun kunst (Keltische knopen, spiralen, kruisen), hun mythologie (Cú Chulainn, de Tuatha Dé Danann, de Sídhe-feeënheuvels) en hun maatschappelijke orde van koningen, druïden en barden.

In de 5e eeuw kwam de heilige Patrick (een Romeins-Britse slaaf die naar Ierland was ontvoerd, ontsnapte en als missionaris terugkeerde) en christianiseerde het eiland. De verbinding van Keltische cultuur en christendom schiep iets unieks: Ierse monniken werden de bewakers van de Europese beschaving tijdens de Donkere Eeuwen. In kloosters als Clonmacnoise, Glendalough en Skellig Michael kopieerden ze antieke teksten en creëerden meesterwerken zoals het Book of Kells.

Vanaf 795 kwamen de Vikingen — eerst als plunderaars, later als kolonisten die steden stichtten: Dublin (Dubh Linn, „zwarte vijver"), Waterford, Cork, Limerick en Wexford zijn allemaal Vikingstichtingen. De Slag bij Clontarf (1014), waarin Hoge Koning Brian Boru de Vikingen versloeg (maar zelf sneuvelde), beëindigde hun heerschappij.

In 1169 begon de Normandische invasie — uitgenodigd door een Ierse koning die hulp zocht tegen zijn rivalen (een fout die Ierland 800 jaar zou kosten). De Normandiërs brachten kastelen, feodalisme en de Engelse kroon, die vanaf 1171 de opperheerschappij over Ierland claimde. Aanvankelijk controleerden de Engelsen alleen de „Pale" — een klein gebied rond Dublin.

Vanaf de 16e eeuw werd de controle verscherpt: Hendrik VIII verklaarde zichzelf tot koning van Ierland, en onder Elizabeth I en Oliver Cromwell werden de Plantations doorgevoerd — Iers land werd geconfisqueerd en aan Engelse en Schotse kolonisten gegeven. Cromwells invasie (1649–1653) was de meest brute periode: naar schatting een derde van de bevolking kwam om door oorlog, honger en deportatie. Zijn beruchte ultimatum: „To Hell or to Connacht".

De Penal Laws (vanaf 1695) onderdrukten de katholieke meerderheid systematisch: katholieken mochten geen land bezitten, niet stemmen, geen scholen beheren. Deze wetten creëerden de diepe kloof tussen de protestantse bovenlaag en de verarmde katholieke bevolking, die Ierlands geschiedenis tot op heden beïnvloedt.

De Great Famine (An Gorta Mór, „De Grote Honger") is de meest traumatische gebeurtenis in de Ierse geschiedenis. Tussen 1845 en 1852 vernietigde de aardappelziekte de aardappeloogst — het basisvoedsel van een bevolking die onder de Britse landbezitstructuur nauwelijks ander voedsel had.

De gevolgen waren catastrofaal: Een miljoen mensen stierven van de honger, nog eens een miljoen emigreerde in „Coffin Ships" naar Amerika. De bevolking van Ierland daalde van 8,4 miljoen (1844) naar 6,6 miljoen (1851). De emigratie stopte nooit — tot 1961 leefden er nog maar 2,8 miljoen mensen op het eiland. Vandaag heeft de Republiek 5,1 miljoen inwoners — nog steeds minder dan voor de hongersnood.

Terwijl de Ieren verhongerden, werden er nog steeds voedselproducten uit Ierland naar Engeland geëxporteerd. Dit falen wordt tot op de dag van vandaag besproken als bewuste onverschilligheid of zelfs genocide. Het Famine Memorial aan de Custom House Quay in Dublin — uitgemergelde bronzen figuren die naar het emigrantenschip wankelen — is een van de meest aangrijpende monumenten van Europa.

Op Paasmaandag 1916 bezetten ongeveer 1.600 opstandelingen het General Post Office (GPO) in Dublin en riepen de Ierse Republiek uit. De Paasopstand mislukte na zes dagen. Maar de Britse executie van 16 leiders in Kilmainham Gaol — waaronder de zwaar gewonde James Connolly, die zittend op een stoel werd geëxecuteerd — veranderde onverschilligheid in woede en de doden in martelaren.

In de Onafhankelijkheidsoorlog (1919–1921) voerde de IRA onder Michael Collins een guerrillaoorlog tegen de Britten. Het Anglo-Ierse Verdrag van 1921 verleende 26 graafschappen onafhankelijkheid — de zes noordelijke bleven bij Groot-Brittannië. De deling leidde tot de Burgeroorlog (1922–1923), waarin Michael Collins op slechts 31-jarige leeftijd in een hinderlaag werd gedood.

De Troubles waren een dertig jaar durend conflict in Noord-Ierland tussen unionisten (protestants, pro-Brits) en nationalisten (katholiek, pro-Iers). Meer dan 3.500 mensen kwamen om het leven.

De aanleiding was de burgerrechtenbeweging van de jaren 60. De Bloody Sunday (30 januari 1972, 14 doden door Britse soldaten in Derry) radicaliseerde beide partijen. IRA en loyalistische paramilitairen pleegden bomaanslagen en moorden.

Het Goede Vrijdag-akkoord (10 april 1998) beëindigde het conflict: macht delen, grensoverschrijdende instellingen, het recht op een referendum over de hereniging. De Brexit heeft de grenskwestie opnieuw opgeworpen en de spanningen verergerd.