Java

Jakarta is met meer dan 30 miljoen inwoners (grootstedelijk gebied) een van de grootste metropoolregio's ter wereld — en een van de minst bezochte hoofdsteden van Azië. De meeste toeristen vliegen direct door naar Yogyakarta of Bali. Een vergissing, want Jakarta heeft een rauwe, ongefilterde energie die verslavend is.

De oude stad Kota Tua (Old Batavia) met haar Nederlandse koloniale gebouwen vertelt over het VOC-verleden. Het Fatahillah-Museum in het oude stadhuis en het Wayang-Museum (schaduwtheater) zijn de moeite waard. De Monas (Nationaal Monument) — een 132 meter hoge obelisk met gouden vlam — troont boven het Merdeka-plein en biedt een panoramisch uitzicht over de eindeloze stad.

Voor streetfood-fans is Jakarta het paradijs: Pecenongan in de Chinatown-wijk Glodok verandert 's avonds in een eindeloze rij eetkraampjes. Nasi Uduk (kokosrijst), Soto Betawi (rundvleessoep) en Kerak Telor (knapperige ei-rijstomelet) zijn Jakartaanse specialiteiten die je nergens anders vindt.

De moderne wijken Menteng, Kemang en SCBD tonen het andere Jakarta: hippe cafés, rooftop-bars, galerieën en een opkomende creatieve scene. De Istiqlal-moskee — de grootste moskee van Zuidoost-Azië — staat direct tegenover de kathedraal: een symbool van Indonesië's religieuze tolerantie.

Yogyakarta (door de lokale bevolking „Jogja" genoemd) is het culturele hart van Java en het beste startpunt voor de twee grootste tempels van Zuidoost-Azië. De stad heeft als enige Indonesische provincie nog een regerende sultan — Sultan Hamengkubuwono X. resideert in het Kraton, het sultanspaleis uit de 18e eeuw, dat vandaag de dag zowel museum als levendig cultureel centrum is.

Het Kraton is veel meer dan een paleis: Het is het spirituele en culturele centrum van de Javaanse beschaving. Dagelijkse gamelan-voorstellingen, batik-workshops en de strikte hiërarchische hofcultuur geven een inkijkje in een wereld die al eeuwenlang bestaat. De omliggende steegjes van het Kampung zijn vol zilversmeden, batik-werkplaatsen en wayang-poppenmakers.

De Jalan Malioboro is Yogyakartas beroemdste straat: Een eindeloze stroom van becaks (fietsriksja's), handelaren, straatartiesten en eetkraampjes. 's Avonds verandert de hele stoep in een nachtmarkt, waar je batik-overhemden, zilveren sieraden en het lokale Gudeg (zoete jackfruit-curry) vindt.

Het Taman Sari (Waterkasteel) was ooit de lusthof van de sultan — een labyrintisch terrein van zwembaden, ondergrondse gangen en moskeeën, dat vandaag de dag half vervallen, half bewoond is en een surrealistische charme uitstraalt.

Borobudur is het grootste boeddhistische bouwwerk ter wereld en een van de indrukwekkendste tempels ooit door mensenhanden gemaakt. Gebouwd in de 9e eeuw onder de Sailendra-dynastie, vergeten onder vulkanische as en jungle, herontdekt in 1814 door de Britse gouverneur Thomas Stamford Raffles en sinds 1991 UNESCO-werelderfgoed.

De cijfers zijn overweldigend: 2.672 reliëfplaten vertellen over meer dan 5 kilometer lengte het verhaal van Boeddha en de stappen naar verlichting — de langste aaneengesloten reliëfcyclus ter wereld. 504 Boeddhabeelden zitten in meditatieve houding, 72 daarvan in opengewerkte stoepa's op de bovenste terrassen. Het geheel is een driedimensionaal mandala: negen niveaus die de weg van wereldlijk verlangen (Kamadhatu) via de vorm (Rupadhatu) naar vormloosheid (Arupadhatu) — oftewel verlichting — vertegenwoordigen.

Bij zonsopgang ontvouwt Borobudur zijn volledige magie: Nevelslierten trekken door de palmen, de vulkanen Merapi en Merbabu verschijnen als silhouetten achter de stoepa's, en het eerste zonlicht verguldt de Boeddhabeelden. Dit moment behoort tot de onvergetelijkste reiservaringen van Zuidoost-Azië.

De beklimming volgt het boeddhistische pad: Je begint aan de voet bij de reliëfs van wereldlijk lijden en klimt niveau voor niveau omhoog, langs steeds fijnere voorstellingen, totdat je de open top bereikt, waar de stoepa's staan en het uitzicht vrij over het Javaanse landschap uitstrekt. Plan minstens 2–3 uur in.

Slechts 40 kilometer ten oosten van Borobudur staat zijn hindoeïstische tegenhanger: Prambanan, de grootste hindoeïstische tempel van Indonesië en eveneens UNESCO-werelderfgoed. Gebouwd in de 9e eeuw door de rivaliserende Sanjaya-dynastie — boeddhistische Sailendra en hindoeïstische Sanjaya bouwden gelijktijdig, enkele kilometers van elkaar verwijderd, hun monumentale tempels. Dat alleen vertelt al veel over de religieuze tolerantie van het oude Java.

Het hoofdcomplex bestaat uit drie gigantische torens, gewijd aan de hindoeïstische drie-eenheid: Shiva (de centrale, 47 meter hoge toren), Brahma en Vishnu. De reliëfs op de Shiva-tempel vertellen het Ramayana-verhaal in adembenemend detail — scènes vol drama, schoonheid en humor, die na meer dan 1.000 jaar nog zo fris lijken als op de dag van hun ontstaan.

In tegenstelling tot Borobudurs meditatieve rust straalt Prambanan verticale dynamiek uit: De slanke, naar boven strevende torens lijken op stenen raketten. Bij zonsondergang, wanneer het warme licht het vulkanische steenoppervlak verguldt, is Prambanan gewoonweg adembenemend.

Het Ramayana-ballet — een uitvoering van het Ramayana-verhaal met traditionele Javaanse dans — vindt bij volle maan plaats op een openluchttheater met de verlichte tempels als decor. Een magische avond (mei–oktober, vanaf 150.000 IDR / 9 €).

De Mount Bromo (2.329 m) is niet de hoogste vulkaan van Java — maar wel de meest dramatische. Hij staat midden in de enorme Tengger-Caldera, een tien kilometer brede maanlandschap van vulkanische as, de „Zee van Zand" (Lautan Pasir). Daarachter rijst de kegel van de Semeru (3.676 m), Java's hoogste berg, die elke 20 minuten een aswolk uitspuwt. Samen vormen ze een van de machtigste vulkaanlandschappen ter wereld.

De ervaring begint om drie uur 's nachts: In een jeep of te voet ga je naar het uitzichtpunt Penanjakan (2.770 m). Daar wacht je in de ijzige kou (5–10 °C — op Java!) tot de zon aan de horizon verschijnt en de wolkenzee onder je in goud en roze dompelt. De rokende Bromo-krater, de eindeloze caldera, de dampende Semeru — dit moment beneemt je de adem.

Vervolgens daal je af in de Zee van Zand en beklim je de 253 treden naar de kraterrand van de Bromo. Beneden borrelt zwavel, de aarde trilt licht onder je voeten, en de prikkelende geur herinnert je eraan dat deze vulkaan zeer levendig is. De Tengger-Hindoes — een van de weinige hindoeïstische gemeenschappen van Java — werpen tijdens het jaarlijkse Yadnya-Kasada-festival offers in de krater.

Het beste bereik je Bromo vanuit Probolinggo (Oost-Java) of Malang. De meeste reizigers overnachten in Cemoro Lawang, het dorp direct aan de rand van de caldera.

De Kawah Ijen aan de oostpunt van Java biedt een dubbel spektakel: een van de mooiste kratermeren ter wereld — turkoois, een kilometer breed, gevuld met zwavelzuur — en een surrealistisch natuurfenomeen dat slechts op twee plaatsen op aarde voorkomt: het blauwe vuur (Blue Fire).

Het blauwe vuur ontstaat wanneer zwavelgassen uit de fumarolen ontsnappen en bij contact met de lucht ontbranden. De vlammen gloeien in een spookachtig blauw, tot vijf meter hoog, en zijn alleen in volledige duisternis zichtbaar — daarom begint de wandeling om één uur 's nachts.

De beklimming naar de kraterrand (2.386 m) duurt ongeveer 90 minuten. Daarna daal je af op een glibberig pad in de krater — midden in zwaveldampen die je de adem benemen. Daar werken de zwavelwerkers van Ijen: mannen die dagelijks 75–90 kilogram zwavelblokken in manden op hun schouders de steile krater op en 3 kilometer naar beneden naar het weegpunt dragen — voor omgerekend 8–12 € per dag. Velen hebben geen ademmaskers. De levensverwachting is kort. Het is een beeld dat zich in de ziel brandt en de vraag oproept tegen welke prijs onze goedkope producten worden gemaakt.

Bij zonsopgang verandert het kratermeer in een onwerkelijk turkoois — het grootste hooggeconcentreerde zwavelzuurmeer ter wereld. Het contrast tussen de giftige dampen, het stralende meer en het gouden ochtendlicht is verontrustend mooi.

Bandung, de derde grootste stad van Indonesië, ligt op 768 meter hoogte in een vulkanische vallei — en biedt daarmee iets dat op Java zeldzaam is: aangenaam koele temperaturen. De Nederlanders noemden het „Paris van Java" vanwege de art-deco-architectuur en de Europese flair.

Tegenwoordig is Bandung bekend om drie dingen: koffie (Java-koffie komt van de plantages rondom), mode (Factory Outlets en lokale designerlabels langs de Jalan Riau) en streetfood (het beste Sundanese eten van Indonesië). De Tangkuban Perahu-vulkaan, waarvan je de krater met de auto kunt bereiken, ligt slechts 30 minuten naar het noorden.

De Gedung Sate (Satay-gebouw) is het symbool van Bandung — een art-deco-meesterwerk dat met zijn toren aan een satéprikker doet denken. Het Asia-Afrika-Museum herinnert aan de historische Bandung-conferentie van 1955, waarbij 29 Aziatische en Afrikaanse staten de basis legden voor de Niet-Gebonden Beweging — een sleutelmoment van de dekolonisatie.

Voor theeliefhebbers: De theeplantages van Ciwidey ten zuiden van Bandung, gecombineerd met het kratermeer Kawah Putih (Witte Krater), vormen een perfecte dagtocht. Het meer gloeit in melkachtig turkoois, omgeven door witte kraterwanden — een surrealistisch gezicht.